Gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan ve normal gelişim gösteren çocuğa sahip ebeveynlerin aile yaşam kalitesi algılarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, AİLE DANIŞMANLIĞI VE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANDE KARADUMAN
Danışman: PARLAR HANİFİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, normal gelişim gösteren çocuklara sahip ebeveynler ile gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan ebeveynlerin aile yaşam kalitelerini incelemektir. Ayrıca normal gelişim gösteren çocukların ebeveynleri ile gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan ebeveynlerin arasında aile yaşam kalitesi değişkeni bağlamında karşılaştırma yapmak çalışmanın diğer amacıdır. Çalışmada nedensel-karşılaştırma modeli kullanılmıştır. Veri setini, gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan 223 anne-baba ve çocuğu normal gelişim gösteren 68 anne-baba olmak üzere toplamda 291 anne ve baba doldurmuştur. Bu çalışmada veriler İstanbul ilinde toplanmıştır. Araştırmada veriler "Kişisel Bilgi Formu" ve ebeveynlerin yaşam kalitesini belirlemek amacı ile Hoffman ve ark. (2006) tarafından geliştirilen, Meral (2011) tarafından uyarlanan "Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeğinin" orijinal ve normal gelişim gösteren çocuğa sahip ailelere uyarlanmış formu kullanılmıştır. Veriler SPSS 22 programı ile analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne-babaların aile yaşam kalitesi algılarının normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne-babalardan daha düşük olduğunu göstermektedir. Gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne-babalar ile normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne-babalar aile yaşam kalitesi ölçeğinin alt boyutlarında (aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlilik, fiziksel/finansal/materyal yeterliliği) karşılaştırıldığında; gelişimsel yetersizlik gösteren çocukların anneleri ebeveynlik ve duygusal yeterlik alt boyutlarında normal gelişim gösteren çocuk annelerinden daha düşük, aile etkileşimi alt boyutunda ise daha yüksek puanlar almışlardır. Gelişimsel yetersizlik gösteren çocukların babalarının ise yalnızca ebeveynlik alt boyutlarında normal gelişim gösteren çocuk babalarından daha düşük puanlar aldıkları görülmüştür. Aile etkileşimi alt boyutunda ise anneler ile benzerlik göstererek daha yüksek puanlar almışlardır. Çalışmanın bir diğer bulgusuna bakıldığında, normal gelişen ve farklı tanı gruplarından (zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu, Down sendromu, özgül öğrenme güçlüğü ve serebral palsi) olan çocukların anne-babalarının aile yaşam kalitesi algıları incelenmiş ve Otizm ve Down sendromlu çocuğa sahip anne ve babaların yaşam kalitesi algılarının normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne-babalara göre anlamlı derecede düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Ek olarak zihinsel yetersizliğe sahip çocuğu olan annelerin yaşam kalitesi algılarında normal gelişen çocuğa sahip annelere göre anlamlı bir farklılık bulunmamışken; zihinsel yetersizliğe sahip çocuğu olan babaların yaşam kalitesi algılarının normal gelişim gösteren çocuğa sahip babalara kıyasla anlamlı derecede düşük olduğu bulunmuştur. Diğer tanı grupları ile ise anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Çalışmanın bir diğer sorusu olan normal gelişen ve farklı tanı gruplarından olan çocukların anne-babalarının aile yaşam kalitesi alt boyut algılarına bakıldığında; babaların duygusal yeterlik alt boyutu puanları dışında diğer tüm alt boyutlarda (aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlik (yalnızca annede), fiziksel/finansal/materyal yeterliği ve yetersizliğe ilişkin destek) anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Çalışmanın bir diğer sorusunda, gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne-babaların ve normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne-babaların aile yaşam kalitesi ölçeği toplam puanlarında demografik değişkenler (sosyoekonomik düzey, eğitim düzeyi, eşten alınan destek, alınan desteğin türü, çocuk sayısı, çalışma durumu) açısından anlamlı olarak farklılaşma olup olmadığına bakılmıştır. Gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne ile normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne olma durumu ve annelerin eğitim düzeyi birlikte ele alındığında, bu değişkenlerin birlikte aile yaşam kalitesi puanları üzerine etkisi olduğu gözükmektedir. Gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan baba ile normal gelişim gösteren çocuğa sahip baba olma durumu ve babaların eğitim düzeyi birlikte ele alındığında ise, bu değişkenlerin birlikte aile yaşam kalitesi puanları üzerine etkisi olmadığı gözükmektedir. Çalışmanın sosyoekonomik düzey ve ailenin sahip olduğu çocuk sayısı ile ilgili bulgularına bakıldığında, gelişimsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne-baba ile normal gelişim gösteren çocuğa sahip anne-baba olma durumu ve anne-babaların sosyoekonomik düzeyi ve ailenin sahip olduğu çocuk sayısı birlikte ele alındığında, bu değişkenlerin birlikte aile yaşam kalitesi puanları üzerine etkisi olmadığı gözükmektedir. Annelerin çalışma durumları, annelerin eşlerinden aldığı destek ve bu desteğin türü ile ilgili bulgulara bakıldığında da benzer şekilde normal gelişim gösteren ve gelişimsel yetersizliğe sahip olan çocuk annelerinin aile yaşam kalitesi toplam puan ortalamalarını istatistiki açıdan anlamlı olarak farklılaştırmadığı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile, Yaşam Kalitesi, Aile Yaşam Kalitesi, Gelişimsel Yetersizlik, Gelişimsel Yetersizliğe Sahip Çocuğu Olan Anne-Babalar, Normal Gelişim Gösteren Çocuğa Sahip Anne-Babalar