Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANİFE BERİDE KOCATÜRK BURSA
Danışman: Melike İlerisoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu araştırma, dijital çağın giderek etkisini artırdığı ergenlik döneminde, ortaokul öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığı ile umut düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal medya, ergen bireylerin sosyal ilişkiler kurduğu, kimlik geliştirdiği ve görünürlük kazandığı önemli bir mecra hâline gelirken; bu platformlara yönelik bağımlılık, bireyin psikolojik sağlamlığı ve gelecek beklentileri üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmektedir. Bu doğrultuda, araştırmada sosyal medya bağımlılığı ve umut düzeyi arasındaki ilişki ile bu iki değişkenin çeşitli demografik ve çevresel değişkenler (yaş, cinsiyet, okul türü, kardeş sayısı, kardeş sırası, aile gelir düzeyi, ebeveyn medya kullanımı, kullanılan sosyal medya platform sayısı ve günlük sosyal medya kullanım süresi) bağlamında nasıl farklılaştığı da incelenmiştir.
İlişkisel tarama modeline dayanan araştırma, İstanbul ili Kağıthane ilçesinde yer alan devlet ve özel ortaokullarda öğrenim gören 132 kız ve 93 erkek olmak üzere toplam 225 öğrenci ile yürütülmüştür. Veriler, “Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ)”, “Çocuklarda Umut Ölçeği (ÇUÖ)” ve “Demografik Bilgi Formu” aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 26.0 ve AMOS 24 programlarıyla gerçekleştirilmiş; normal dağılım testleri, t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon ve yol analizleri uygulanmıştır.
Elde edilen bulgular, öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı düzeyi ile umut düzeyi arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Sosyal medya bağımlılığı arttıkça, bireylerin genel umut düzeyi ve alt boyutları olan “amaca güdülenme” ile “amaca ulaşma” puanları anlamlı biçimde azalmaktadır. Ayrıca yol analizi sonucunda, sosyal medya bağımlılığının umut düzeyindeki değişimin %8,4’ünü açıkladığı belirlenmiştir. Sosyal medya bağımlılığı, öğrencilerin yaşları, sosyal medyada geçirdikleri süre, kullandıkları platform sayısı ve ebeveynlerinin sosyal medya kullanımına ilişkin algıları gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterirken; umut düzeyinin incelenen hiçbir demografik değişkene göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı tespit edilmiştir.
Araştırmanın sonuçları, sosyal medya bağımlılığının yalnızca teknolojik bir eğilim değil; ergen bireyin psikolojik dayanıklılığı, öz-yeterliliği ve geleceğe yönelik motivasyonu gibi gelişimsel özelliklerini de etkileyen çok boyutlu bir olgu olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, bilinçli sosyal medya kullanımını sağlayan ebeveyne ve öğrenciye yönelik rehberlik programları ve umut geliştirici psiko-eğitimsel müdahalelerin geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal medya bağımlılığı, umut, ergenlik, ebeveyn etkisi, psikolojik sağlamlık