Vadeli pamuk emtiası getirilerinin piyasa oyuncuları ve reel piyasa dinamikleri ile etkileşimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Finans Enstitüsü, FİNANS ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ORHAN ÖZAYDIN
Danışman: ÇANKAYA SERKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vadeli işlemlerin önemli bir fonksiyonu, korumacılardan spekülatörlere risk transfer edilebilen bir piyasa platformu sunmasıdır. 2008 krizi ile birlikle vadeli işlem piyasalarında spekülatörlerin varlığı sorgulanır hale gelmiş, sonrasında yapılan araştırmalarda spekülatörlerin fiyatlara etkisinin sınırlı olduğu bulguları tespit edilmiştir. Bununla birlikte geçmiş çalışmalarda emtia ve dönem özelinde fiyat üzerinde spekülatif baskıların olduğu da gözlenmiştir. Bu çalışmada piyasa katılımcılarına, özellikle korumacılara, vadeli pamuk emtiası üzerine yapacağı işlemlerde piyasa fiyatları ile etkileşimde olan spekülatif oyuncuların pozisyon baskıları ve pamuk emtiası beklenen üretim, tüketim ve stok gibi verilerin piyasa tarafından hangi şekilde yorumlanıp fiyatlara nasıl yansıtıldığı hakkında bilgi verilmesi amaçlanmıştır. 2008 krizinden sonraki 10 yıllık verilerin (2009-2018) kullanıldığı çalışmada vadeli pamuk emtiası getirisinin ve getiri oynaklığının, hem piyasa katılımcılarının açık pozisyon değişimleri hem de dünya reel dinamik beklentileri ile ilişkileri araştırılmıştır. Getiri verisinde ARCH etkisi olması sebebiyle kendisinin bağımlı değişken olduğu ve diğer değişkenlerin bağımsız değişken olduğu iki değişkenli ARCH, GARCH, TARCH ve EGARCH koşullu değişen varyans modelleri kurulmuştur. Koşullara uygun modeller seçilerek ortalama ve varyans denklemleri yardımıyla değişkenler yorumlanmıştır. Vadeli pamuk emtiası getirilerinin, pozisyon ve reel dinamik değişkenleriyle birlikte etkileşiminin incelendiği çalışmanın ana çerçevesinde, spekülatif pozisyonların getiri ile etkileşimde olduğu fakat getiri oynaklığını etkilemediği, bununla birlikte beklenen reel dinamik verilerinin, vadeli pamuk getirileri üzerinde pozisyonlardan daha güçlü bir etkileşimde olduğu görülmüştür. Birinci bölümde vadeli işlem piyasalarının işleyişi ve pamuk emtiasının dünya piyasalarında yeri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde haftalık vadeli pamuk emtiası getirisinin, CFTC'nin COT raporlarından temin edilen piyasa katılımcılarının (korumacılar, spekülatörler ve endeks yatırımcıları) pozisyonları ile ilişkisi incelenmiştir. Spekülatif pozisyonların getiri ile etkileşimde olduğu, fakat getiri oynaklığına etkisinin sınırlı olduğu anlaşılmıştır. Üçüncü bölümde USDA'nın WASDE raporundan sağlanan aylık beklenen üretim, tüketim, stok/kullanım verilerinin aylık getiri ile ilişkisi incelenmiştir. Stok/kullanım ve tüketim verilerinin getiri ile ilişkisi olduğu, oynaklık üzerinde tüketim verilerinin oynaklığı düşürücü etkisi olduğu görülmüştür. Dördüncü bölümde, pozisyon değişimleri ve reel dinamik değişimleri aylık getiri verisi üzerinde tek bir koşullu değişen varyans modelinde incelenmiştir. Pozisyon değişimlerinin, beklenen reel dinamik verilerine nazaran getiri üzerindeki etkisinin düşük olduğu görülmüştür. Vadeli piyasalardaki katılımcıların, özellikle esas faaliyeti itibariyle korumacı olarak işlem yapacak korumacıların, kendi fiyat beklentilerini oluştururken çalışmada konu olan verileri de analizlerinde dikkate almaları önerilmektedir.