Çok kriterli karar verme yöntemleri ile Türkiye' de yaşanabilecek iller sıralaması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İSTATİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN UĞUR YÜCE
Danışman: ÖZDEN ÜNAL HALİT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanların, yaşam olanakları için belirlenen etkenler doğrultusunda hayat standartlarına uygun bir biçimde devam ettirme ve yaşamlarını en iyi şekilde sürdürmeleri insanların doğasındandır. İnsanlar hayatlarındaki yaşam pozisyonlarını belirli etkenlere göre değerlendirerek, düzenleyerek iyi bir yaşam sürmeyi amaçlar. Yaşamsal hayatı doğrudan etkileyen kriterlerin, insan yaşamı için iyi bir düzeyde olması gerekmektedir. İnsanlar yaşamsal faaliyetlerini bulunduğu çevre başta olmak üzere, çalışma hayatının, konut durumunun, sağlığın, eğitimin, güvenliğin, sivil katılımın, gelir ve servet durumunun, alt yapı hizmetlerine erişimin ve sosyal yaşamın tatmin edilebilir düzeyde olması gerekmektedir. Türkiye' de ki her bir ilin; konut, çalışma hayatı, gelir ve servet, sağlık, eğitim, çevre, güvenlik, sivil katılım, altyapı hizmetlerine erişim ve sosyal yaşam gibi kriterlerin kendilerine has özellikleri bulunmaktadır. İllerin belirlenmesinde bu farklı özelliklerin, hepsinin aynı anda değerlendirilmeye alınması ve analiz edilmesi gerekmektedir. Bu değerlendirme ve analiz ise çok kriterli karar verme yöntemleri ile mümkün olmaktadır. Çalışmada; Türkiye'deki illerin belirli kriterler altında yaşanabilir durumunun, çok kriterli karar verme tekniklerinden olan "ARAS", "VIKOR" ve "TOPSIS" yöntemleri ile sıralanması amaçlanmıştır. Yaşanabilir iller sıralaması; konut, çalışma hayatı, gelir ve servet, sağlık, eğitim, çevre, güvenlik, sivil katılım, altyapı hizmetlerine erişim ve sosyal yaşam kriterlerinden oluşturulan "TUİK Yaşam Endeksi 2015" yılı verileri kullanılmıştır. Alternatif olarak ise Türkiye' deki 81 il baz alınmıştır. Türkiye İstatistik Kurumunun illerdeki yaşam endeksiyle, bireylerin ve hane halklarının yaşamını objektif ve subjektif göstergeler kullanılarak yaşam boyutları ayrımında, il düzeyinde ölçmeye ve karşılaştırmaya yönelik araştırmalar yapılmıştır. Sonuç olarak; bu çalışmada Türkiye'deki yaşanabilir iller, çok kriterli karar verme tekniklerinden olan "ARAS", "VIKOR" ve "TOPSIS" yöntemleri ile kriterler doğrultusunda sıralanmış, sıralanan iller birbirleriyle karşılaştırılmış ve illerin bu sıralama içerisindeki yerleri belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Çok Kriterli Karar Verme, Yaşanabilir İller, VIKOR Yöntemi, ARAS Yöntemi, TOPSIS Yöntemi