Gümrük ihtilafları ve çözüm yolları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ULUSLARARASI TİCARET HUKUKU VE AVRUPA BİRLİĞİ ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT PALAOĞLU

Danışman: Ebru Şensöz Malkoç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Türkiye'de gümrük işlemleri kapsamında ortaya çıkan ihtilafları ve bu ihtilafların çözümüne ilişkin idari ve yargısal süreçleri incelemektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden örnek olay araştırma deseni çerçevesinde yürütülen çalışmada, gümrük ihtilaflarına konu beş örnek vaka derinlemesine analiz edilmiştir. Her bir vakada ihtilafın niteliği, tarafların ileri sürdüğü hukuki argümanlar, idari makamların değerlendirme süreci ve yargısal denetim sonucunda ulaşılan karar içerik analizi yöntemiyle yorumlanmıştır. Analizler, gümrük ihtilaflarının uygulamada yüksek düzeyde teknik bilgi ve yorum gerektirdiğini, mevzuatın çok katmanlı yapısının ise hem idare hem de mükellef açısından önemli ölçüde belirsizlik yarattığını göstermektedir. Bulgular, ihtilafların beyanname değerlendirme, eşya kıymeti tespiti ve tarife sınıflandırmasında yoğunlaştığını; mevzuat karmaşıklığı ve uygulayıcı hatalarının temel neden olduğunu göstermektedir. Çalışmada incelenen vakalar, özellikle ticaret politikası önlemlerinin vergi matrahı tespitine doğrudan etki etmesi nedeniyle idari işlemlerde normatif belirsizlik yarattığını ve bu durumun yargısal denetim süreçlerini daha da önemli hale getirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak araştırma, Türkiye'de gümrük uygulamalarında hukuki belirlilik, normatif tutarlılık ve idari şeffaflık ilkelerinin tesis edilmesinin hem ekonomik aktörlerin motivasyonu hem de kamu yararının korunması bakımından kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, gümrük idaresinin takdir yetkisinin sınırlarının belirlenmesi ve mükellef haklarının güçlendirilmesi açısından hukuk devleti ilkesinin gümrük rejimlerine yansıtılması gerekliliğini vurgulamaktadır.