Türk parasının kıymetini koruma hakkında kanun: Türk dış ticaret politikalarına etkisi (1930-1960)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TURAN PARLAKKILIÇ
Danışman: MEMİŞ ŞEFİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, 1930 yılında çıkarılan Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (TPKKHK) ve eklerinin 1958 yılındaki devalüasyon kararlarına kadar ülkenin para ve dış ticaret politikasına etkileri değerlendirilmektedir. Resmi Gazete' de yayımlanan kanun ve ekleri taranarak elde edilen bilgiler, literatürdeki kaynaklarla birlikte ele alınmıştır. Türkiye'nin korumacı ve liberal iktisat politikasındaki değişime kanundaki düzenlemeler açısından bakılmaya çalışılmıştır. 1929 dünya ekonomik krizi başlamadan önce Türkiye'de bir para krizi yaşanmaya başlamıştır. Hükumetin, mevcut gümrük tarifelerini yükselterek yeniden düzenleyeceği beklentisi ithalat ve döviz talebini artırmıştır. Merkez bankası kurulmamış olan ekonomide otorite boşluğunu gidermek adına menkul kıymet ve borsa işlemlerini düzenleyen bir kanun ve arkasından TPKKHK çıkarılmıştır. Hükumete para ve döviz piyasası düzenlemelerinde geniş yetkiler tanıyan kanun, kambiyo kontrolüne imkân vermektedir. 1930 yılı sonrasında ithal ikameci sanayileşme ve dışa kapalı bir ekonomi modelini benimseyen Türkiye'nin korumacı politikalar izlediği görülür. TPKKHK ve ekleri korumacı politikaların bir aracı olmuştur. Dış ticaret ile ülkeye giren ve ülkeden çıkan dövizi kontrol etmeye çalışan kanun, liberal iktisat politikalarının uygulanmaya çalışıldığı 1946-1953 döneminde de yürürlükte kalmıştır. Ülkenin dış ticaretini finanse etmekte sıkıntılar yaşamaya başladığı 1955 sonrası dönemde katı iktisat politikası aracı olarak kanunda yeni düzenlemelere başvurulmuştur. 4 Ağustos 1958 tarihli kararname ile hükumet, döviz kurlarının üzerine prim uygulayarak dolaylı bir devalüasyon yapmıştır. Hala yürürlükte olan kanunun, incelediğimiz dönemde ekonomiye dolaylı müdahale aracı olarak kullanıldığı, bazı dönemlerde korumacı iktisat politikası amacının dışına çıkan, para ve döviz piyasasını daraltıcı, dış ticareti kısıtlayıcı düzenlemelere zemin oluşturduğu görülmüştür.