Türkiye'de Denetim Kalitesinin Artırılmasına Yönelik Kriterlerin Bulanık DEMATEL Yöntemiyle Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MUHASEBE VE DENETİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURİ GÜLTEKİN
Danışman: Gencay Karakaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Finansal piyasalarda güvenin tesisi ve sürdürülebilir ekonomik karar alma süreçlerinin sağlıklı işlemesi, büyük ölçüde finansal raporların güvenilirliğine dayanmaktadır. Bu güvenilirliğin teminatı ise, bağımsız denetim faaliyetlerinin yüksek kalitede yürütülmesine bağlıdır. Denetim kalitesi, denetçinin teknik bilgi ve tecrübesinden, etik duruşuna ve bağımsızlık ilkesine bağlı kalma düzeyine kadar birçok faktörü içeren çok boyutlu bir kavramdır. Aynı zamanda, denetim kalitesi yalnızca bireysel yeterliliklerle sınırlı kalmayıp, denetim firmasının organizasyonel yapısı, iç kalite kontrol mekanizmaları, liderlik anlayışı, etik kültürü ve düzenleyici otoritelerle ilişkileri gibi kurumsal faktörlerle de doğrudan ilişkilidir. Bu bağlamda, denetim kalitesinin artırılması için öncelikli kriterlerin belirlenmesi, bu kriterlerin birbirleriyle olan ilişkilerinin anlaşılması ve karar vericilere somut yönlendirmeler sunulması önem arz etmektedir. Bu çalışmada amaç, Türkiye'de denetim kalitesini etkileyen başlıca kriterleri sistematik olarak tanımlamak ve bu kriterler arasındaki nedensel ilişkileri Bulanık DEMATEL yöntemi ile analiz ederek karar vericilere stratejik bir yol haritası sunmaktır. Literatür taraması ve alan uzmanlarıyla yapılan görüşmeler sonucunda Türkiye'de denetim kalitesi üzerinde etkili olabilecek çok sayıda kriter belirlenmiştir. Ancak bu faktörlerin birbiri üzerindeki etki düzeyi, literatürde çoğunlukla niteliksel düzeyde ele alınmakta, sayısal ve sistematik analizlere yeterince yer verilmemektedir. Bu boşluğu gidermek amacıyla, çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan ve nedensellik ilişkilerini analiz etmede güçlü bir araç olan Bulanık DEMATEL yöntemi kullanılmıştır. Yöntem sayesinde kriterler arasında çift yönlü etkiler belirlenmiş ve hangi kriterlerin neden, hangilerinin sonuç değişkeni olduğu ortaya konulmuştur. Bulanık mantık yaklaşımı ise uzman görüşlerinde kaçınılmaz olan belirsizlikleri daha hassas ve gerçekçi biçimde değerlendirme imkânı sunmuştur. Araştırma sonucunda, denetim kalitesini etkileyen kriterlerin birbirleriyle nasıl etkileşim içinde olduğu sistematik biçimde ortaya konmuştur.