Bilgi çağında bioteknoloji patent koruması; Türkiye ve Avrupa Birliğinde yasak koruma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Dış Ticaret Enstitüsü, Uluslararası Ticaret Hukuku ve Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELENA JANKOSKA

Danışman: Ebru Şensöz Malkoç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Biyoteknoloji, 20. yüzyılın sonlarında ortaya çıkışından bu yana patent hukuku sisteminin karşı karşıya kaldığı en karmaşık teknoloji alanlarından biri olduğunu kanıtlamıştır. Bunun nedeni hem yeniliği hem de karmaşıklığıdır ve bu çalışma, uzun süredir aranan haklar dengesine katkıda bulunmak amacıyla iki disiplin arasındaki bu çatışmayı incelemektedir. Tez, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Türkiye'deki biyoteknoloji patent korumasının karşılaştırmalı analizini sunmanın yanı sıra bu korumanın TRIPS Anlaşması tarafından uluslararası olarak nasıl sağlandığını inceleyerek, tüm yargı alanlarında ortaya çıkan sorunları bir araya getirmeyi amaçlamaktadır. Biyoteknoloji patentleri ve sağlık hizmetlerine erişim, tüm fikri mülkiyet hakları ortamını iyileştirebilecek ve sağlığa erişim ile patent koruması arasında uzun süredir devam eden çekişmeyi hafifletebilecek alternatif, oldukça dolaylı bir çözüm sunmayı amaçlayan çalışmanın odak noktasıdır. Çalışma, gelişmekte olan ve en az gelişmiş ülkelerde daha iyi eğitim sağlanması yoluyla genel standardın yükseltilmesinin ve bunun da fikri mülkiyet hakları kaynaklarıyla desteklenmesinin, sağlık hizmetlerine ve yeni patentli ilaçlara daha iyi erişime katkıda bulunabileceğini savunmaktadır. Bu amaçla, insan hakları, kamu-özel çıkarları, bilgi ve patentler, bireycilik ve fikri mülkiyet hakları gibi fikri mülkiyet haklarına ilişkin çeşitli yaklaşımların yanı sıra bilgi ekonomisi kavramını da inceleyen analitik bir yöntem kullanılmaktadır. Çalışma, fikri mülkiyet haklarının eğitime katkısının hem fikri mülkiyet hakları sahipleri hem de genel toplum için faydalı olabileceği bulgularıyla sonuçlanmaktadır.