Bilateral trade between Iran and Türkiye from historical perspective to current situation

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ULUSLARARASI TİCARET ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MEHRDAD RAHMANI GHESHLAGH

Danışman: Yunus Özcan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türkiye ile İran arasındaki ticaret ilişkilerini Osmanlı-Safevî dönemindeki ipek yolu temelli alışverişten günümüzde çok-taraflı enerji ve dijital lojistik ağlarına uzanan eksende inceleyerek tarihsel süreklilik, güncel kırılma noktaları ve geleceğe dönük çözüm alanlarını bütüncül bir perspektifle ortaya koymaktadır. Karşılıklı Bağımlılık ve Yeni Bölgeselcilik kuramsal çerçevesiyle yürütülen araştırma, arşiv belgeleri, dış ticaret istatistikleri, uluslararası örgüt raporları ve güncel literatürü kapsayan nitel betimleyici bir yöntem kullanmıştır. Bulgular, ikili ticaretin tarih boyunca enerji (doğalgaz-petrol), sanayi ürünleri ve sınır ticareti ekseninde tamamlayıcı bir yapı sergilediğini; ancak ABD yaptırımları, bankacılık kısıtlamaları, gümrük-lojistik darboğazlar ve teknik mevzuat uyumsuzluklarının potansiyeli sınırladığını göstermiştir. Çalışma, dijital gümrük entegrasyonu, yerel para ile ticaret-blokzincir tabanlı ödeme çözümleri ve Gürbulak-Bazargan hattında lojistik köy/sınır serbest bölgelerinin devreye alınmasıyla ticaret akışının hızlandırılabileceğini; yeşil hidrojen, güneş-rüzgâr projelerinde ortak Ar-Ge fonlarının kurulmasının Avrupa Yeşil Mutabakatı kaynaklı karbon maliyetlerini azaltarak iki ülkeyi "enerji merkezi / koridor ülke" vizyonuna yaklaştıracağını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Türkiye-İran ticaretinin tarihî bağımlılıktan stratejik çeşitliliğe evrilmesi, yalnızca ikili refahı değil, ECO ve D-8 çerçevesindeki bölgesel entegrasyonu da katalize edecek bir yol haritası sunmaktadır. Bu çalışma ile Türkiye ile İran arasındaki ticari ilişkilerin özellikle son zamanlarda arttığı gözlemlenmiştir. Türkiye, son yıllarda hem ithalat hem de ihracat açısından İran'ın üçüncü büyük ticaret ortağı haline gelmiştir.