Organizasyonun büyük veri analitiği yeteneği doğrultusunda tasarımı: Bir havayolu örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İŞLETME ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NASRULLAH HAZIRBABA

Danışman: YALÇINTAŞ MURAT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Endüstri 4.0 devrimi teknolojilerinden biri olan büyük veri analitiği (BVA), işletmelerin karar verme sürecinde başvurdukları araçları niceliksel ve niteliksel olarak zenginleştirme amacı taşıyan bir teknolojidir. Rekabet avantajının modellenmesinde işletmenin yeteneklerine odaklanan Kaynak Temelli Teori (KTT), BVA'nin tanımlanmasında en sık kullanılan teorilerden biridir. BVA, KTT çatısı altında bir yetenek anlamında büyük veri analitiği yeteneği (BVAY) olarak isimlendirilmektedir. BVAY'nin taşıdığı potansiyelin farkına varan işletmeler bu yönde yatırım yapmaktadır. Ancak önceki çalışmalar göstermiştir ki yeni teknolojilere uyum süreci, bünyesinde teknik boyutlar kadar strateji, organizasyon yapısı, süreçler, ödül sistemi ve insan kaynakları gibi birtakım sosyal boyutları da barındırmaktadır. Bu amaçla araştırmacılar tarafından organizasyon tasarım modelleri geliştirilmektedir. Farklı boyutlara sahip bu modellerin ortak söylemi, organizasyonun, işletmenin stratejisi ve buna bağlı olarak geliştirilmesi düşünülen yetenek doğrultusunda tasarlanması gerektiğidir. Bu çalışmanın amacı, BVAY'yi elde etmek isteyen bir işletmenin, sahip olması gereken BVA kaynakları ile birlikte organizasyonunu nasıl tasarlaması gerektiğini araştırmaktır. Çalışmada uygulama alanı olarak, müşteri tatminin zor, rekabetin yüksek ve kar oranlarının düşme eğilimi gösterdiği havayolu taşımacılığı sektörü seçilmiştir. Bünyesinde barındırdığı veri hacmi, zaman hassasiyetinin bulunması ve birbirinden farklı ve zengin içerikli veri yapısı ile havayolu taşımacılığı sektörünün araştırmanın amacına uygun bir sektör olduğu anlaşılmıştır. Araştırmanın örneklemini, havayolu taşımacılığı sektöründe uluslararası düzeyde faaliyet gösteren bir havayolu işletmesinin BVA ile ilintili birimleri oluşturmaktadır. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinden oluşmak üzere karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmalarda elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, ilgili havayolu işletmesinin strateji-büyük veri analitiği yeteneği uyumu yönünde çabaları olsa da henüz bu uyumun gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. Çalışmada, ilgili havayolu işletmesinin yeterli büyük veri kaynaklarına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Organizasyon tasarımı boyutlarından ödül sistemi ve insan kaynaklarının BVAY ile uyumlu olduğu ancak organizasyon yapısı ve süreçler boyutlarının BVAY doğrultusunda tasarlanmadığı görülmüştür. Anahtar kelimeler: Büyük Veri, Büyük Veri Analitiği, Kaynak Temelli Teori, Büyük Veri Analitiği Yeteneği, Organizasyon Tasarımı, Strateji, Havayolu Taşımacılığı Sektörü