Gıda Perakende İşletmelerinde Kurumsal Risk Yönetiminin Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) Yöntemi ile Modellenmesi: Zincir Marketler Uygulama Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MUHASEBE VE DENETİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET İLDEM
Danışman: Gencay Karakaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren zincir marketler; kuruluş yeri, ürün portföy seçimi, ürün tedariki, personel istihdamı, hizmet sunumu, pazarlama, satış faaliyetleri ve benzeri bir çok açıdan hem çok çeşitli ve hem de değişken riskler içerisinde faaliyette bulunmaktadırlar. Bu araştırma, gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren zincir market işletmeleri için, kurumsal risklerin tespit ve yönetiminde uygulanabilecek bir model önerisi sunmayı amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak üzere öncelikle işletmeleri yakından ilgilendiren risk ve risk ile ilgili kavramlar konusunda liteteratür taraması yapılmıştır. İşletmelerin maruz kalabilecekleri kurumsal risk çeşitleri araştırıldıktan sonra zincir marketleri yakından ilgilendiren ana risk grupları ortaya konmuştur. İşletme kurumsal yönetişim iç sistemlerinden biri olan Kurumsal Risk Yönetiminin (KRY) diğer iç sistemlerden; iç kontrol, iç denetim ve kurumsal yönetim ile etkileşimleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Uluslararası kabul görmüş KRY modellerinden Sponsor Kuruluşlar Komitesi (Committee of Sponsoring Organizations-COSO) ve Uluslararası Standartlar Örgütü'nün (International Organization for Standardization–ISO) son güncellenen çerçeveleri detaylı bir şekilde ele alınmaktadır. COSO KRY çerçevesi esas alınarak araştırmada GPS İşletmesi için model geliştirilmektedir. Risk ve kurumsal risk yönetimi sürekli olarak odakta olacak şekilde, zincir market işletmelerinde uygulanması gereken adımlar ve söz konusu adımların her birinde yürütülmesi gereken faaliyetler ve bu faaliyetlerin sonucunda işletmenin geleceği ile ilgili stratejik hedeflerin belirlenmesi süreçleri model içerisinde işlenmektedir. Çalışmanın modellenmesi ve uygulanması aşamasında, son dönemlerde daha çok kullanılmaya başlanan Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process - AHP) yöntemi tercih edilmiştir. Çok kriterli ve çok çeşitte riskin bulunduğu durumlarda AHP yöntemi analitik ve sistematik sonuç üretmede etkin rol oynamaktadır. Çalışmada AHP yönteminin uygulanması, muhasebe ve denetim konularında bu yöntemin bundan sonraki kullanımları için de katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Araştırmanın örneklemi, ulusal nitelikteki faaliyet gösteren bir zincir market işletmesinin karar alma ve yönetim süreçlerinde farklı görevlerde rol alan yöneticilerden oluşmaktadır. Örneklem kümesi tespitinde yargısal örnekleme yoluna başvurulmuştur. Veri toplama yöntemi olarak da derinlemesine mülakat tekniği uygulanmıştır. Söz konusu yöntemin uygulanması noktasında "GPS İşletmesi", mevcut kurumsal yapısı, büyüklüğü ve hizmet alanı bakımından risklerin çeşitliliği ve sayısı, iç denetim biriminin konumlandırma aşamasında olması, iç kontrol yapısının uygulamada zayıflamış olması ve tüm bunlara rağmen kurumsal risklerin tespit edilerek kurumsal yönetişimin bir unsuru haline henüz getirilmemesi nedeniyle tercih edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kurumsal Risk Yönetimi, İç Denetim, İç Kontrol, Kurumsal Yönetim, COSO, Stratejik Hedefler, KPI, Analitik Hiyerarşi Süreci, Zincir Marketler