Halka Arzın Şirketlerin Finansal ve Faaliyet Performansı Üzerindeki Etkileri: BIST'te Uygulama Örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İşletme Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KADİR DAŞTAN

Danışman: Recep Ali Küçükçolak

Özet:

İşletmeler halka arz yoluyla elde ettikleri fonlar ile borçlarını ödeyebilmekte, yeni yatırımlar yapabilmekte, sermayelerini büyültebilmekte veya faaliyetlerini geliştirebilmektedirler. Yaptıkları bu işlemler ise onların finansal ve faaliyet performanslarına olumlu ya da olumsuz yansıyabilmekte, sürdürülebilir gelişimleri içinde işletmelere fırsatlar sunmaktadır. Bu çalışma işletmelerin 2012-2021 yılları arasındaki 102 adet ilk halka arzı ve 37 adet dönemsel halka arzı incelemiş, halka arzdan 2 yıl önce, halka arz yılı ve halka arz sonrası 2 yıl olmak üzere toplamda 5 yıllık dönemde halka arzları incelemiş, onların performanslarındaki gelişimi analiz etmiştir.

İşletmelerin belirtilen dönemlerde likidite, finansal ve faaliyet yapı, değerleme, karlılık, iflas tahmin ve kredi derecelendirme oranlarından oluşan 7 gruptaki toplam 35 oran ile analiz yapılmış, ilk bölümde Friedman Testiyle salt bu oranlar mercek altına alınmış ve halka arz üzerindeki değişimleri incelenmiştir. İkinci bölümde Spearman Korelasyon analizi ile bu oranların birbirleriyle ilişkileri, üçüncü bölüm de yine Friedman Testiyle işlem pazarı, halka arz yöntemi, halka arz türü değişkenlerinin yukarıdaki 35 oran ile olan etkileşimleri incelenmiştir. Dördüncü bölüm de toplanan fon değeri üzerinde yukarıdaki 3 değişkene ilave olarak sektör, işletme kuruluş yılı, halka arz oranı, yatırımcı sayısı gibi toplamdaki 7 halka arz değişkeninin toplanan fon değeri üzerindeki farklılaşmaları için Kruskal Wallis-H Testi yapılmış ve bulunan sonuçlar Mann Whitney U Testiyle analize tabi tutulmuştur. Son bölümde ise ilk ve dönemsel halka arzların performans değerlendirmeleri için Kukla Değişkenli Regresyon analizi yapılmıştır.

Yapılan analizlerle her sonuç finansal ve faaliyet tabanlı olarak ayrılmıştır. Nihai bulgularda işletmelerin elde ettikleri fonları daha çok sermaye artırımı ve borç ödeme süreçlerinde kullandıkları, yatırım ve faaliyet geliştirmelerinin arka planda kaldığı görülmüştür. Bu sebeple finansal performans göstergelerinin halka arz sonrasında daha olumlu gelişme gösterdiği, faaliyet performans göstergelerinin ise yine olumlu gelişme göstermesine karşın performans olarak finansal göstergelerin gerisinde kaldığı görülmüştür.

Diğer taraftan sabit fiyatlı ve en iyi gayret aracılığı yönteminin, yıldız pazar hisselerinin, karma satış yerine ortak satış metodunun, düşük halka arz oranının toplanan fonlarda ve halka arz sonrası performanslarında daha olumlu gelişme gösterdikleri görülmüştür. Diğer taraftan ilk halka arzlar ikincil halka arzlara göre fon toplama da daha etkili olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.