Dijital Kültürde İzleyici Alışkanlıklarının Dönüşümü: Çoklu Ekran Kullanımlarının İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Medya Ve İletişim Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emirhan Uysal
Danışman: Abdülhamit Avşar
Özet:
Bu araştırmanın amacı,
erişkin bireylerde dikkat eksikliği belirtileri ile çoklu ekran bağımlılığı
arasındaki ilişkiyi dijital kültür dönüşümü bağlamında nicel olarak
incelemektir. Bu bağlamda çalışmamız, izleyici araştırmaları kapsamında giderek
önemi artan çoklu ekran kullanımını; dikkat ekonomisi, platformlaşma ve
kültürel dönüşüm içerisinde düşünerek, izleyici alışkanlıklarının dönüşümüne
dikkat çekmektedir.
Çoklu Ekran Bağımlılığı
Ölçeği (ÇEBÖ) ve Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Ölçeği (ASRS)
ilişkisel tarama modeli kullanılarak araştırılırken, analizler için Pearson
korelasyonu, bağımsız örneklem t-testleri, tek yönlü ANOVA ve basit doğrusal
regresyon kullanılmıştır.
Çalışmanın bulguları, dikkat
eksikliği puanlarının yükselmesi ile çoklu ekran bağımlılığı puanlarının
yükselmesi arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğunu
ortaya koymaktadır (r = .571, p < .001).
Ayrıca günlük ekran süresi arttıkça, her iki ölçekteki puanlar da buna
paralel olarak yükselmiştir. Kadınlar dikkat eksikliği ölçeğinde erkeklerden
daha yüksek puan almış olsa da, cinsiyet çoklu ekran bağımlılığı skorlarında
anlamlı bir fark yaratmamıştır. Ancak dijital yerliler hem dikkat eksikliği hem
de çoklu ekran kullanımı ölçümlerinde dijital göçmenlerden anlamlı derecede
daha yüksek puanlar almıştır.
Tüm veriler ışığında
denebilir ki; yaşa bağlı dijital yerli-göçmen ayrımı tam olarak günümüz
izleyicilerini tanımlayamamaktadır. Bu bağlamda çoklu ekran kullanımı sadece
teknolojik bir alışkanlık olarak da düşünülmemelidir. Günümüz dijital kültürünü
oluşturan çoklu ekran kullanımı gibi öğeler; yeni dikkat rejimleri, platform
mimarileri ve kültürel uygulamalarla birlikte düşünülmek durumundadır. Ayrıca;
yerel kültürel dinamiklerin yeni izleme alışkanlıklarındaki etkisi
yadsınmamalıdır.