FAİZ ORANLARININ DEĞİŞİMLERİNİN BANKA PERFORMANSINA ETKİSİ: TÜRKİYE ANALİZİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Finans Enstitüsü, BANKACILIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA ÇELİK
Danışman: ERSOY HİCABİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Faizler, fon arz ve talebinde kanal vazifesi gören bankacılık sektörünün temel gelir kaynağını ifade ettiğinden, faiz oranlarında yaşanan değişimler bankaların maliyet yapısı ve gelirlerinde değişimlere neden olabilmekte ve kârlılık üzerinde belirleyici rol oynayabilmektedir. Faiz oranlarının sektör ve banka performansları üzerindeki önemine işaret eden bu durum ise, öncelikle faiz gelirlerinin kârlılık üzerindeki etkilerinin analiz edilmesini ve faizlerde yaşanan değişimlerin bankaların faiz gelir ve maliyetlerini, dolayısıyla kârlılıklarını hangi yönde etkilediğinin belirlenmesini gerektirmektedir. Bu gerekliliğin, aynı zamanda sektör ve banka performanslarının artırılmasında tercih ve önceliklerin belirlenmesine ve özellikle faiz değişimlerinin yaratacağı fırsat ve kırılganlıklara karşı yeni yönetim stratejilerinin oluşturulabilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmada, faiz gelirlerinin ve faiz oranlarında yaşanan değişimlerin Türk bankacılık sektörü ile kamu, yerli özel ve yabancı olarak gruplandırılan mevduat bankaları performansları üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu bağlamda, aktif ve özkaynak kârlılıkları bağımlı değişkenler olarak ele alınırken, faiz yapısı (faiz gelirleri/faiz giderleri ve faiz giderleri/faiz maliyetli pasifler ortalama), faaliyet etkinliği (ücret, komisyon ve bankacılık hizmetleri gelirleri / toplam gelirler), likidite durumu (likit aktifler/toplam varlıklar), kredilerin mevduata dönüşüm oranı (toplam nakdi krediler / toplam mevduat), net faiz marjının değişimi ve küresel bir şok olan COVID-19 krizi bağımsız değişkenler olarak belirlenmiştir. İlgili değişkenlerle yapılan analizlerde ARCH ailesi modelleri kullanılmış ve çalışma Aralık 2002-Temmuz 2022 dönemini kapsamıştır. Bununla birlikte, söz konusu dönem içerisinde hesaplama metodolojilerinde yaşanan değişimler ve eksik veri sorunları nedeniyle ortaya çıkabilecek problemler kaçınmak amacıyla analizler Temmuz 2007-Temmuz 2022 dönemi dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. Genel olarak, literatürde yer alan ve kârlılık üzerindeki etkileri inceleyen çalışmalarda En Küçük Kareler (EKK) ve Vektör Otoregresif Model (VAR) yöntemleri üzerine yoğunlaşılırken, bu çalışmada Calmès ve Théoret (2010), Calmès ve Théoret (2014a, 2014b) çalışmalarında olduğu gibi volatilite değişimlerini de incelemeye izin veren ARCH ailesi modelleri tercih edilmiştir. Nitekim, çalışmada kullanılan serilerin yapısı ve EKK analizleri sonucunda tahmin edilen modellerde değişen varyans etkisi tespit edilmiştir. Böyle bir durumda, koşullu değişen varyans için düzeltme yapılmaması, yanlış tahmin edilen standart hatalara ve t -istatistiklerine yol açacağı için ilgili ilişkilerin analiz edilmesinde Calmès ve Théoret (2010), Calmès ve Théoret (2014a, 2014b) ve De Meio (2022) çalışmalarında da önerildiği gibi ARCH modellerine başvurmanın faydalı olacağı düşünülmüştür. Bu model süreci, bağımlı değişkene ilişkin gecikmeyi dikkate alması ve volatilitenin zamanla değişen doğası ile geçmiş getirilerin etkisini hesaba katması nedeniyle daha incelikli bir analize olanak tanımaktadır. Çalışmanın, gerek literatürden farklı olarak ARCH prosedürünün uygulanması gerekse sektörün yanı sıra farklı stratejilere ya da farklı tercih ve önceliklere sahip olabilen banka gruplarının analiz kapsamına alınması nedeniyle literatüre önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.