Düzenleyici ve denetleyici kurumların faaliyetlerinin kamu yararı teorisi bağlamında değerlendirilmesi: BDDK örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Finans Enstitüsü, Finans ve Bankacılık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET KAVAKLI
Danışman: Ali Osman Gürbüz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın temel amacı, iktisadi bir düzenleyici ve denetleyici otorite olan "Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu" (BDDK) faaliyetlerinin, regülasyon teorilerinden Kamu Yararı Teorisi bağlamında değerlendirilmesidir. Değerlendirme süreci asıl olarak, BDDK'nın faaliyete geçtiği 2000 yılı sonrasını kapsayacak şekilde 2023 yıl sonu rakamları itibarıyla Türkiye'de finansal sektörün yaklaşık %83'ünü oluşturan bankacılık sektörü ile ve mevduat toplayan bankalarla sınırlı tutulmuş, BDDK'nın yetki alanında olan diğer finansal kuruluşlar (örneğin finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, finansman şirketleri ve tasarruf finansman şirketleri) tezin kapsamı dışında kalmışlardır. Konu, kamusal bir mal olarak ele aldığımız "Finansal İstikrar" ile küresel bir olgu olan ve Türkiye'yi de çok yakından ilgilendiren "Sürdürülebilir Finans" olmak üzere 2 farklı açıdan ele alınmış, BDDK öncesi ve BDDK sonrası dönemin kıyaslanabilmesi amacıyla, 1989 yılından itibaren rakamsal veriler de değerlendirme sürecinde analizlere dâhil edilmiştir. Finansal istikrar açısından değerlendirme sürecinde, bir diskriminant analiz yöntemi olan Bankometer Skor (S-Skor) kullanılmak suretiyle BDDK'nın faaliyet (düzenleme ve denetleme) sonuçlarının, Türk bankacılık sektörü ve bazı makroekonomik büyüklükler üzerindeki etkilerinin Kamu Yararı Teorisi karşısındaki durumu analize tabii tutulmuştur. Bunun için ilk aşamada bankacılık sektörüne ilişkin BDDK öncesi ve BDDK sonrasını içerecek şekilde 1989-2000, 2002-2024 dönemi için yılsonları itibarıyla toplam rakamlar ve mevduat toplayan bankalara dair farklı segmentlerde S-Skor hesaplamaları yapılmış ve 2 dönem arasındaki farklar ortaya konulmuştur. Ardından 2006 yılı ve sonrasına yönelik 3'er aylık dönemler itibarıyla S-Skor sonuçları hesaplanmış ve ekonometrik model için bir değişken olarak kullanılarak (diğer değişkenler Doğrudan Yabancı Yatırım, BİST100 Endeksi ve Gayrı Safi Yurtiçi Hasıla) Eviews programı üzerinden VAR (Vector Autoregressive) analizi ile birlikte Granger Nedensellik testi uygulanmıştır. BDDK öncesi dönemde, 1989 yılından itibaren özel mevduat bankaları ile yabancı sermayeli bankalar hariç olmak üzere S-Skor rakamının yıllar itibariyle düzenli bir kötüleşme eğiliminde olduğu, BDDK 2000 yılında faaliyete geçtikten sonra 2002 yılından itibaren de yapılan hesaplamalarda sektörel bazda S-Skor sonuçlarının, 2000 öncesine göre çok daha iyi sonuçlar verdiği görülmüştür. Ayrıca, oluşturulan modelde Eviews üzerinden yapılan Granger Nedensellik analizi sonuçları, uzun dönemde, üzerinde BDDK'nın belirleyici konumunun çok güçlü olduğu sektörün sağlamlığını gösteren S-Skor ile ülkenin ekonomik gelişmişliğine katkıda bulunan Doğrudan Yabancı Yatırım, BİST100 Endeksi ve GSYİH ile aralarında anlamlı bir istatistiksel ilişkinin var olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sürdürülebilir finans kavramının ortaya çıkmasına ve gelişmesine zemin hazırlayan çevre kirliliğine ve iklim değişikliğine ilişkin algı oluşması süreci, çevrenin korunması ve iklim değişikliği ile mücadele amacına yönelik projelerin finansmanı konusunu gündeme taşımıştır. Her geçen gün artan bir öneme sahip olan çevresel ve iklim değişikliğine ilişkin sorunlarla mücadele amacıyla bankacılık sektörünün düzenlenmesi ve yönlendirilmesi konusunda BDDK'nın zaman zaman aksiyonlar aldığı, ancak düzenlemeleri yaparak hayata geçirme sürecinde biraz ağır kaldığı sonucuna varılmıştır.