Bankaların türev ürün kullanımını etkileyen faktörler: Uluslararası karşılaştırmalı analiz
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Finans Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYNUR COŞKUN
Danışman: Ali Osman Gürbüz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bankalar, türev ürünlerin en büyük kullanıcıları arasında yer almakta olup, bu ürünleri kullanma kararlarını etkileyen birçok karmaşık faktörün incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Ancak, mevcut literatürde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki bankaların türev ürün kullanımını etkileyen faktörlerin karşılaştırmalı bir analizine sık rastlanmamaktadır. Bu boşluğu doldurmak adına, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde faaliyet gösteren bankaların türev ürün kullanımlarını ele alan bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, 21 gelişmiş ülkeden 104 banka ile 12 gelişmekte olan ülkeden 41 bankanın 2010-2020 yılları arasındaki bankacılık ve makroekonomik verileri, panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz döneminin 2010-2020 yılları olarak belirlenmesinin nedeni ise, veri erişimindeki kısıtlar ile 2008 küresel finansal krizi ve COVID-19 pandemisi gibi olağanüstü ekonomik dalgalanmaların etkilerini dışlayarak daha istikrarlı bir ekonomik ortamı değerlendirmektir. Analize göre gelişmekte olan ülkelerde sonuçlar şu şekildedir: (1) Faiz, kur ve banka büyüklüğü ile toplam türev ürün, döviz türevi ve faiz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir. (2) Toplam türev ürün kullanımı ve döviz türevi kullanımı üzerinde, kredi hacmi pozitif, mevduat hacmi ise negatif etki göstermektedir. (3) Özkaynakların ve finansal kurumlar endeksinin artması, toplam türev ürün kullanımını ve faiz türevi kullanımını arttırmaktadır. (4) Kâr ile toplam türev ürün kullanımı negatif ilişkilidir. Gelişmiş ülkelerde ise sonuçlar şu şekildedir: (1) Faiz ve banka büyüklüğü ile toplam türev ürün, döviz türevi ve faiz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir. (2) Mevduat hacminin, toplam türev ürün ve faiz türevi kullanımı üzerinde etkisi negatif iken döviz türevi kullanımına etkisi pozitiftir. (3) Kâr ile toplam türev ürün kullanımı, özkaynaklar ile de döviz türevi kullanımı negatif ilişkilidir. (4) Enflasyon, faiz türevi kullanımını pozitif etkilemektedir. (5) Finansal kurumlar endeksi ile toplam türev ürün ve döviz türevi kullanımı pozitif ilişkilidir.