Dünya Ticaret Örgütü'ne üye ülkelerin gelir gruplarına göre makroekonomik performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleriyle incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İSTATİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUKET ÖZTÜRK
Danışman: Özlem Deniz Başar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya ticaretinin gelişmesinde Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)'nün önemli etkileri bulunmaktadır. GATT'ın oluşumundan uzun süre sonra kurulan DTÖ ise, kuruluşundan itibaren önemli örgütler arasında yerini almaktadır. Bu çalışmanın amacı DTÖ'ye üye olan ülkelerin, gelir gruplarına göre ayrılarak 2021 yılına ait makroekonomik performanslarının ölçülmesi ve sıralanmasıdır. Ülkelere ait sıralamaların oluşturabilmesi için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden TOPSIS ve EVAMIX yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerin ağırlıklandırılması ise uzman görüşü, DEMATEL ve eşit dağılan ağırlık yöntemleri ile gerçekleşmiştir. Belirlenen beş kriter ve her gelir grubuna ait farklı alternatifler ile sıralamalar oluşturulmuştur. DEMATEL yönteminin analizine göre belirlenen kriterler arasında büyüme kriterinin daha önemli olduğu belirlenmiştir. Oluşturulan sıralamaya göre yüksek gelir grubunda (YGG) ilk sırada yer alan ülkenin TOPSIS ve EVAMIX yöntemlerinde farklı olduğu görülmektedir. TOPSIS yönteminde üç farklı kriter ağırlık yönteminde de ilk sırada İrlanda yer alırken, EVAMIX yönteminde İrlanda sadece uzman görüşü ağırlık yönteminde ilk sıradadır. Orta gelir grubunda (OGG) ise TOPSIS ve EVAMIX yöntemlerinin ilk sırasında yer alan ülke Maldivler olmuştur. Bu gelir grubunda yer alan Türkiye'nin sıralaması ise genel olarak sonlara doğrudur. Düşük gelir grubuna (DGG) ait TOPSIS ve EVAMIX yöntemlerinin sıralamasında başta yer alan ülke aynı olup, bu ülke Ruanda'dır. Genel olarak her iki yöntemde de oluşturulan sıralamalarda benzer sıralamaların yer aldığı görülmektedir.