Ekonomik veri derleme ve değerlendirme sürecinde yeni yöntem: Ekonomik istihbaratın rol ve fonksiyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED ALİ ÇINAR
Danışman: Nazım Ekren
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:21.yüzyılda yaşanan bilgi ekonomisi çağında, veri ve bilgi sisteminin ön planda olması makroekonomik yapı ve ilişkiler sisteminde yer alan paydaşlarda güçlü ve zayıf yanlar oluşturmaktadır. Paydaşlar, sahip oldukları güçlü ve zayıf yanlarına yönelik hangi yol ve yöntemleri izlemesi gerektiğine dair süreç yönetimini ise veri ve bilgiyi kullanabilme kabiliyeti ile sağlayabilecektir. Veri ve bilgi yönetimi, makroekonomik perspektif içerisinde ele alındığında paydaşların tercih ve önceliklerinin, talep ve beklentilerinin uyumlu hale getirilme sürecinin, ulusal ekonomik güvenlik ve savunma konsepti içerisinde incelenmesi gerekmektedir. Ulusal ekonomik güvenlik ve savunma konsepti içerisinde ulusal ekonominin, güçlü ve zayıf yanlarının tespiti ile paydaşların tercih ve önceliklerinin yönlendirilebilme sürecinin, kurumsal ekonomik istihbarat çalışmaları ile gerçekleştirilmesi özel önem taşımaktadır. Ekonomik istihbarat, iktisadi hedefler doğrultusunda veri ve bilgiyi derleme ve değerlendirme kapasitesi ve yetkinliğidir. Bu işlem sonucunda, paydaşların ekonomi-politik davranışına yönelik tavsiye kılavuzu oluşturulmaktadır. Ekonomik istihbarat süreci, ulusal anlamda istikrarlı bir ekonomik ortamı sağlayabilmenin yanında uluslararası ilişkilerin dinamikleri de etkileyebilecek rol ve fonksiyona sahiptir. Bu bağlamda ülkelerin kurumsal ekonomik istihbarat mekanizmasına sahip olmalarının, ekonomik etkilerini belirleme politika yapıcılar açısından önemli bir yol haritası niteliği taşıyacaktır. Bu çalışmada, kurumsal ekonomik istihbarat sistemine sahip olmayan ülkelerin, sürdürülebilir istikrarlı ekonomik görünüm elde edebilmesi açısında bir uyarı sistemine sahip olması üzerinde durulmaktadır. Bu sistem, paydaşların şartlar ve koşullar doğrultusunda izleyebileceği yol haritası rolü görecek makroekonomik stratejik plana dayalı kurumsal ekonomik istihbarat konseptini önceliklendirmektedir. Bu bağlamda çalışmada, kurumsal ekonomik istihbarat sistemine sahip olan ve sahip olmayan ülkelerin, sürdürülebilir ekonomik ortamı oluşturma kapasitesinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada ülkelerin ekonomik büyümeleri bağımlı değişken olarak ele alınırken ülkelerin kurumsal istihbarat uygulaması, cari işlemler dengesi, dışa açıklık derecesi, doğrudan yabancı yatırım, portföy yatırımı, kamu nihai tüketim oranı/GSYH, altın hariç rezerv oranları, tasarruf oranları, sabit sermaye oluşumu, tüketici enflasyon oranları bağımsız değişken olarak ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle 2000-2022 dönemi için G20 üyesi olan ülkelerin (Avrupa birliği üyeleri dahil) verileri kullanılarak rassal etkiler ve sabit etkiler modeli ile kullanılan değişkenler bağlamında ekonomik büyümeyi etkileyen faktörler belirlenmiştir. Çalışmanın amacına yönelik olarak modele ekonomik istihbarat uygulayan ülkeleri ifade eden kukla değişken eklenmiştir. Ancak sabit etkiler modelinde zamanla değişmeyen bir değişken olan ekonomik istihbarata işaret eden bu değişkene ilişkin katsayı hesaplanamamıştır. Daha sonra zamanla değişmeyen değişkenlerinde ele alınmasına izin veren Hausman Taylor ve Amemiya Macurdy modelleri ile inceleme yapılarak kurumsal ekonomik istihbaratın ekonomik büyüme üzerine etkisi tespit edilmiştir.