Nöromimari Tasarımda Renk ve Aydınlatmanın Sanal Mekânlarda Algısal ve Duygusal Etkileri: Hasta Odası Deneyimi Üzerine Bir İnceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Mimarlık Ve Tasarım Fakültesi, İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Eda Bölükbaşı
Danışman: Betül Uç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nöromimari, mimarlık ile sinirbilimin kesişiminde yer alan, insan beyninin çevresel uyarıcılara verdiği tepkileri inceleyen disiplinler arası bir yaklaşımdır. Özellikle sağlık yapılarında, renk ve aydınlatma gibi nöromimari parametreler aracılığıyla kullanıcıların algısal ve duygusal deneyimlerinin iyileştirilmesi hedeflenmektedir. Literatürde nispeten yeni bir alan olan nöromimari, hasta odalarının sadece işlevsel değil, aynı zamanda psikolojik ve nörofizyolojik iyileşmeyi destekleyecek şekilde tasarlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, nöromimari tasarım ilkeleri bağlamımda, renk ve aydınlatma unsurlarının hasta odalarındaki mekânsal algı, psikolojik konfor ve duygusal deneyimler üzerindeki etkilerini bütüncül bir perspektifle analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, sanal gerçeklik (VR) teknolojisinin kontrollü ve tekrarlanabilir bir ortam sunma avantajından yararlanılarak, dört farklı renk (turuncu, yeşil, sarı, mavi) ve üç farklı ışık renk sıcaklığı (3000K, 5000K, 6500K) kombinasyonu ile on iki farklı sanal hasta odası modeli hazırlanmıştır. Sanal ortamlar, 3ds Max yazılımı ile modellenmiş; bu süreçte eş zamanlı olarak, hasta ve refakatçi ihtiyaçları doğrultusunda, EN 12464-1 standardına uygun şekilde DIALux programı aracılığıyla farklı yüzey renkleri ve ışık renk sıcaklıklarına göre aydınlık düzeyi hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Tasarım sürecinin son aşamasında ise, oluşturulan ortamlar Unreal Engine yazılımı kullanılarak üç boyutlu ve deneyimlenebilir hâle getirilmiştir. Deneysel yöntemle gerçekleştirilen çalışmada, sanal hasta odası VR ile deneyimlenmiş, 80 katılımcıdan alınan geri bildirimler doğrultusunda duygusal ve algısal tepkiler PAD (Pleasure-Arousal-Dominance) ölçeklerini içeren anket yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan analizler, ışık renk sıcaklığı ile yüzey renklerinin etkileşiminin mekânsal algı ve psikolojik konfor üzerinde belirleyici etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Özellikle, yeşil ve mavi gibi soğuk tonların, 5000K civarındaki nötr ışık sıcaklığıyla birleştiğinde stres düzeyini düşürüp rahatlatıcı ve iyileştirici bir ortam sunduğu gözlemlenmiştir. Öte yandan, turuncu ve sarı gibi sıcak renklerin, 5000-6500K aralığındaki ışık renk sıcaklıkları kombinasyonları, katılımcılarda stres ve rahatsızlık hissini artırmıştır. Sonuçlar, hasta odalarında renk ve aydınlatma seçiminin psikofizyolojik etkiler açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çalışma, VR tabanlı kullanıcı deneyimlerini literatür doğrultusunda analiz ederek, hasta odalarında nöromimari ilkelerin etkisine dair kuramsal çerçeve sunmakta ve gelecekteki araştırmalara temel oluşturmaktadır.