Research Information System
Kalem Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2026
Turkistan, the ancestral homeland of the Turks, was first divided into two as a result of Russian and Chinese occupations. While Western Turkistan was divided once again into five separate parts during the Soviet Union period, Eastern Turkistan was occupied and annexed first by the Republic of China and then by the People's Republic of China.
On the other hand, Afghanistan and Northern India, which had remained an extension of the Turkistan geography until the 19th century, lost this characteristic when the British seized these regions, and the historical heritage took on an appearance removed from public view.
Consequently, the geography of Turkistan, where Turkish history began and Turkish civilization was formed, was distanced from the eyes of the world, and its historical and cultural riches and contributions to world civilization were concealed. As a result, this ancient Turkish homeland was turned into lost geographies. This rupture also manifested itself in the Turkish public sphere, leading to a great gap in knowledge among the Turks of Türkiye.
The foundation for the emergence of this work is based on documentary film studies. In this sense, it can be evaluated within the framework of the contributions of documentary film to history, culture, and the history of civilization. In this context, the documentary film studies related to the region began with seeking answers to research questions formed in light of the information and documents obtained, as well as the data gathered in the field.
The study aimed to describe the forgotten ancient cities of Turkistan through the axis of the cities of the Turkistan geography, the places where events that shaped world history took place, and the significance, past, and present of the locations that nurtured Islamic civilization. Taking the geography of Turkistan as its center, the study sought to draw attention to the truths covered by the dusty pages of history.
As a method in the research, in addition to document and source analyses and literature reviews, field research and observations were utilized, and the importance of knowing and recognizing these ancient geographies for the rapprochement of peoples sharing the same language, history, and culture was emphasized.
Türklerin anayurdu olan Türkistan, önce Rus ve Çin işgalleri sonucu ikiye bölünmüştür. Batı Türkistan, Sovyetler Birliği döneminde bir kez daha bölünerek beş ayrı parçaya ayrılırken, Doğu Türkistan ise önce Çin Cumhuriyeti ardından Çin Halk Cumhuriyeti'nce işgal ve ilhal edilmiştir. Diğer yandan 19. yüzyıla kadar Türkistan coğrafyasının bir uzantısı durumuna olan Afganistan ve Kuzey Hindistan da İngilizlerin bu bölgeleri ele geçirmesiyle bu görünümünü kaybetmiş, tarihsel miras gözlerden ırak bir görünüme bürünmüştür. Dolayısıyla Türk tarihinin başladığı ve Türk medeniyetinin teşekkül ettiği Türkistan coğrafyası dünyanın gözlerinden uzaklaştırılmış, sahip olduğu tarihi ve kültürel zenginlikler, dünya uygarlığına katkılarının üstü örtülmüştür. Bunun sonucu bu kadim Türk anayurdu kayıp coğrafyalar haline getirilmiştir. Ortaya çıkan bu kopukluk, Türkiye kamuoyunda da etkisini göstermiş, Türkiye Türklerinde büyük bir bilgi boşluğuna yol açmıştır.
Eserin ortaya çıkışının temeli belgesel film çalışmalarına dayanmaktadır. Bu anlamda belgesel filmin tarih, kültür ve uygarlık tarihine katkıları ekseninde değerlendirilebilir. Bu bağlamda, bölgeyle ilgili belgesel film çalışmaları ulaşılan bilgi ve belgelerle, sahada elde edilen verilerin ışığında oluşturulan araştırma sorularının cevaplarını aramakla başlayan çalışma, Türkistan coğrafyası şehirleri ekseninde unutulmuş kadim Türkistan şehirlerini, dünya tarihine yön veren olayların yaşandığı mekanları, İslam medeniyetine beşiklik etmiş yerlerin önemini, dün ve bugününü anlatmayı amaçlamıştır. Türkistan coğrafyası merkez alınarak, dikkatler tarihin tozlu sayfalarının üstünü örttüğü gerçeklerin üzerine çekilmeye çalışılmıştır.
Araştırmada yöntem olarak belge ve kaynak incelemeleri ile literatür taramalarının yanı sıra sahada yapılan araştırma ve gözlemlerden yararlanılmış, bu kadim coğrafyaların bilinmesi ve tanınmasının aynı dil, tarih ve kültüre sahip halkların yakınlaşmasının önemi ortaya konulmuştur.