Bir Otomotiv Şirketinin Savunma Sanayiinin Asli Oyuncusuna Dönüşümü: BMC’nin Yerlileştirme Örneği

Creative Commons License

MEMİŞ Ş., Yalçıntaş M.

Güvenlik Stratejileri Dergisi, cilt.22, sa.54, ss.517-536, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, 1964 yılında kurulan BMC’nin (British Motor Corporation) bir otomotiv fabrikasından Türkiye’nin stratejik savunma sanayii üssüne dönüşüm sürecini ve bu süreçteki “yerlileştirme” misyonunu incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem olarak kurumun tarihsel gelişiminin temel alındığı makale; kritik dönüm noktaları üzerinden kronolojik bir perspektifle oluşturulmuştur. Araştırmanın kapsamı; fabrikanın tesisinden itibaren İngiliz ve İsveç teknolojilerinin transferiyle başlayan süreci, ticarî araçlardaki yerlilik başarılarını, savunma sanayiine geçiş kararlılığını, mayına dayanıklı “Kirpi” gibi askerî araçların üretimini ve uluslararası ambargolara rağmen Altay tankı ile millî güç grubu ve motor projelerinin hayata geçirilmesini ele almaktadır. Araştırma, montaj sanayiinden yerli üretime geçiş zemininde, savunma sanayiinin yerli bir kimlikle şekillenmesini incelemektedir. Nitel araştırma tekniklerinden faydalanılarak çok boyutlu bir veri seti kullanılana makale; BMC Kurumsal Arşivi, dönem gazeteleri ve stratejik literatür taramasıyla inşa edilmiştir. Bu veriler, fabrikanın kuruluş ve gelişim aşamalarına tanıklık etmiş ilk dönem çalışanlarıyla gerçekleştirilen sözlü tarih mülakatları ile derinleştirilmiştir. Elde edilen bulgular; teknik, idarî ve ekonomik göstergeler ışığında tümevarım yöntemiyle değerlendirilmiştir. Sonuç olarak 1993’te BTR-60’ın revizyonuyla başlayan, 2008’de “Yürüyen Kale” Kirpi ve Fırtına obüsleri ile devam eden ve Altay tankı ile zirveye ulaşan yerli-millî askerî araç üretimiyle BMC, Türk savunma sanayiinde güçlü bir eksen değişikliğini başlatmıştır.
This study aims to examine the transformation process of BMC (British Motor Corporation), founded in 1964, from an automotive factory into a strategic defense industry hub of Türkiye, alongside its mission of “localization.” Adopting a methodological framework based on the institution’s historical evolution, this article is structured chronologically to highlight critical turning points. The scope of the research covers the period beginning with the transfer of British and Swedish technologies since the plant’s establishment, the achievements in local content within commercial vehicles, the decisive shift toward the defense industry, and the production of mineresistant vehicles such as the “Kirpi.” Furthermore, it addresses the implementation of the Altay tank and national power pack (engine) projects despite international embargoes. The research analyzes the formation of a national identity within the defense industry against the backdrop of transitioning from an assembly-based industry to indigenous production. The article constructs its analysis using qualitative research techniques and a multidimensional dataset, drawing from the BMC Corporate Archive, contemporary newspapers, and strategic literature reviews. Oral history interviews with early-period employees who witnessed the factory’s founding and developmental stages further enrich these data. The findings are evaluated through an inductive method in light of technical, administrative, and economic indicators. In conclusion, starting with the revision of the BTR-60 in 1993, continuing with the “Walking Fortress” Kirpi and Fırtına howitzers in 2008, and reaching its pinnacle with the Altay tank, BMC’s indigenous and national military vehicle production has initiated a significant, pivotal shift in the Turkish defense industry.