Elektrikli Dikey Kalkış ve İniş Araçlarının Teknolojik Gelişimi Üzerine Çok Boyutlu Bir Yaklaşım

Creative Commons License

Yılkıcı Ö., Akyurt N., Rodoplu Şahin D.

Girişimcilik ve İnovasyon Yönetim Dergisi, cilt.15, sa.1, ss.179-222, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen hava araçları (eVTOL) sistemlerinin şehir içi ulaşım sistemlerine entegrasyon potansiyelini hukuki, teknolojik, Hava Trafik Kontrol (Air Traffic Control, ATC) ve kullanıcı kabulü gibi çoklu perspektiflerle derinlemesine incelemektir. Metodoloji: Belirtilen dört ana perspektifi değerlendirmek üzere nitel bir yaklaşımla tasarlanmıştır. Veriler, alanda uzman kişilerden (hukukçular, mühendisler, hava trafik kontrolörleri, apron personeli) ve potansiyel kullanıcılardan oluşan bir grupla yapılan yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Görüşme verileri, MAXQDA yazılımı kullanılarak kodlanmış ve tematik analiz yöntemiyle detaylıca incelenmiştir. Bulgular: eVTOL teknolojisinin hızla gelişmesine rağmen, mevcut hukuki çerçevenin bu ilerlemeye henüz tam anlamıyla uyum sağlayamadığı araştırma bulguları arasında öne çıkmaktadır. Özellikle katılımcılar, mevcut havacılık mevzuatının eVTOL sistemlerinin gerektirdiği operasyonel ve teknik düzenlemeleri kapsamakta yetersiz kaldığını ifade etmiştir. Bu durum bir katılımcı tarafından şu şekilde dile getirilmiştir: “Mevcut havacılık mevzuatı eVTOL gibi yeni nesil araçlar için yeterli değil, özel düzenlemelere ihtiyaç var.” (Katılımcı 41) Bununla birlikte, hava trafik yönetim sistemlerinin eVTOL entegrasyonu için mevcut haliyle yeterli olmadığı ve önemli altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Katılımcılar, özellikle düşük irtifa hava sahasında yoğunluk artışı ve otonom sistemlerin yönetimi açısından yeni bir sistem gerekliliğini vurgulamıştır: “Bu sistem mevcut haliyle bu kadar yoğun trafiği kaldıramaz, yeni bir hava trafik yapısı kurulmalı.” (Katılımcı 3) Ayrıca, potansiyel kullanıcıların eVTOL teknolojisine yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerinin sınırlı olduğu da önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. Katılımcıların önemli bir kısmı, bu yeni ulaşım biçimine ilişkin yeterli bilgiye sahip olmadıklarını belirtmiştir: “Daha önce böyle bir sistemi detaylı duymadım, nasıl çalıştığını tam bilmiyorum.” (Katılımcı 32) Bu bulgular, MAXQDA analiz sonuçlarında da desteklenmekte olup, “hukuki düzenleme ihtiyacı”, “altyapı eksikliği” ve “kullanıcı farkındalığı” temalarının yüksek frekanslı kodlar arasında yer aldığı görülmüştür. Dolayısıyla elde edilen sonuçlar, yalnızca katılımcı görüşlerine değil, aynı zamanda sistematik nitel veri analizine dayanmaktadır. Pratik Çıkarımlar: Çalışma eVTOL teknolojilerinin şehir içi ulaşımda devrimsel bir dönüşüm yaratma potansiyelinin tam olarak değerlendirilebilmesi için ilgili paydaşlara yol göstermektedir. Bu potansiyelin gerçekleşmesi adına, mevzuatın güncellenmesi, altyapı (vertiportlar ve Hava Trafik Kontrol (Air Traffic Control, ATC) sistemleri) yatırımlarının hızlandırılması ve kullanıcı farkındalığını artırmaya yönelik bütüncül bir stratejinin benimsenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Özgünlük: Bu çalışma, eVTOL entegrasyonu konusunu sadece teknik veya ekonomik boyutlarla sınırlı kalmayıp, hukuki, teknolojik, operasyonel ve sosyal kabul boyutlarını bir araya getiren kapsamlı, çoklu perspektifli nitel bir değerlendirme sunması ve verileri birincil kaynaklardan (uzman ve kullanıcı görüşleri) tematik analizle işlemesi açısından alana önemli bir özgün katkı sağlamaktadır