Assessment of Differences in Climate Change Awareness and Circular Consumption Trends in Society Based on Demographic Characteristics

İklim değişikliği etkilerinin her geçen gün artmasıyla birlikte tüketicilerin tüketim davranışlarını değiştirmek, günümüz ve gelecek adına önemli bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu ihtiyacı karşılamaya yönelik yollardan biri, toplumda iklim değişikliği farkındalığının ve döngüsel tüketim eğilimlerinin artırılması yönündedir. Toplumun demografik özellikler açısından iklim değişikliği farkındalığı ve döngüsel tüketim eğilimlerinin nasıl farklılık gösterdiğinin incelenmesi farkındalığın artırılması ve davranışların yönlendirilmesi için önemlidir. Bu amaçla hazırlanan çalışma, bireylerin iklim değişikliği farkındalığı ve döngüsel tüketim eğilimlerinin demografik özelliklere göre nasıl farklılaştığını ölçmeyi amaçlamaktadır. Veri toplama aracı olarak online anket formu oluşturulmuştur. İklim değişikliği farkındalık ölçeği bilişsel ve davranışsal farkındalık boyutlarından oluşurken, döngüsel tüketim ölçeği tüketimi azaltma, çevreci tüketim tercihi, bakım ve koruma davranışı, ürünlerin kullanım yoğunluğunu artırma, geri dönüşüm ve ileri dönüşüm boyutlarından oluşmaktadır. Örnekleme yöntemi olarak kartopu ve tabakalı örnekleme yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen anket uygulamasına toplam 461 katılımcı dahil olmuştur.

Verilerin analizinde SPSS 26 istatistik programı kullanılmıştır. Veri analizi olarak tanımlayıcı istatistikler, normallik sınaması, faktör analizi, geçerlilik güvenilirlik analizi ve fark testleri uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygun olması nedeniyle fark testlerinde parametrik testlere yer verilmiştir. Yapılan faktör analizi sonuçlarında ölçeklerin faktör yapıları doğrulanmıştır. Geçerlilik ve güvenilirlik değerlerinin istatistiksel olarak uygun değerler aldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Demografik özelliklere göre yapılan değerlendirmede bazı gruplar arasında döngüsel tüketim davranışları ve iklim değişikliği farkındalığı açısından farklılıklar olduğu görülmüştür. Erkek katılımcıların bakım ve koruma davranışı, bilişsel farkındalık ve davranışsal farkındalık düzeylerinin kadın katılımcılara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmayan katılımcıların ise döngüsel tüketim davranışlarının tüm boyutlarında çalışan katılımcılardan daha yüksek ortalamalara sahip oldukları ve özellikle davranışsal farkındalık düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür.

Medeni durum açısından değerlendirildiğinde, evli katılımcıların tüketimi azaltma, bakım ve koruma davranışı, bilişsel farkındalık ve davranışsal farkındalık düzeylerinin bekâr katılımcılara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Yaş grupları arasında ise 55–64 yaş aralığındaki katılımcıların döngüsel tüketim davranışları ve iklim değişikliği farkındalığı açısından daha yüksek ortalamalara sahip olduğu görülmüştür. Bu farklılıklar özellikle tüketimi azaltma, çevreci tüketim tercihi, geri dönüşüm ve davranışsal farkındalık boyutlarında belirginleşmiştir.

Gelir düzeyine göre bakıldığında, 60.001–80.000 TL gelir grubundaki katılımcıların birçok boyutta diğer gelir gruplarına göre daha düşük ortalamalara sahip olduğu görülmektedir. Buna karşılık, orta gelir grubundaki katılımcıların tüketimi azaltma ve bakım-koruma davranışlarında daha yüksek düzeyde sürdürülebilir tüketim davranışı sergiledikleri belirlenmiştir. En yüksek gelir grubundaki katılımcıların ise bilişsel farkındalık düzeylerinin bazı diğer gelir gruplarına göre anlamlı biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır.

Eğitim düzeyi açısından lise mezunu katılımcıların birçok boyutta diğer eğitim gruplarından daha yüksek ortalamalara sahip olduğu görülmüştür. Özellikle tüketimi azaltma davranışında lise mezunlarının lisans, yüksek lisans ve doktora mezunlarından anlamlı düzeyde daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Benzer şekilde, bakım ve koruma davranışı ile bilişsel farkındalık düzeylerinde de lise mezunları öne çıkmaktadır. Davranışsal farkındalık açısından ise lise mezunlarının tüm diğer eğitim gruplarından anlamlı düzeyde daha yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Bu bulgular doğrultusunda, döngüsel tüketim ve iklim değişikliği farkındalığını artırmaya yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının özellikle çalışanlar, genç yaş grupları ve düşük farkındalık gösteren gelir ve eğitim gruplarına odaklanması önerilmektedir. Çalışma, artan iklim değişikliği ile hem günümüz hem de gelecek nesiller için toplumsal dönüşümün önemli bir ihtiyaç olduğunu vurgulamaktadır.Anahtar Kelimeler: Döngüsel Tüketim, İklim Değişikliği, İklim Değişikliği Farkındalığı, Demografik Farklılıklar, Sürdürülebilirlik