2. ULUSLARARASI AHİLİK ANLAYIŞI İLE HAYATA DOKUNUŞ SEMPOZYUMU TAM METİN TEBLİĞLER KİTABI

Balcı Y., Arslan H.

2. ULUSLARARASI “AHİLİK ANLAYIŞI İLE HAYATA DOKUNUŞ” SEMPOZYUMU TEBLİĞLER KİTABI, İstanbul, Türkiye, 30 - 31 Ekim 2025, cilt.1, sa.77, ss.1-532, (Tam Metin Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
Cilt numarası: 1
Basıldığı Şehir: İstanbul
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.1-532
İstanbul Ticaret Üniversitesi Adresli: Evet

Bu tebliğ, 16. yüzyıl Fransız seyyahı Pierre Belon’un 1546–1549 yılları arasında Osmanlı coğrafyasında kaleme aldığı gözlemleri, İslam hukuk sosyolojisi perspektifinden yeniden değerlendirmektedir. Belon’un seyahatnamesi, İstanbul’dan Adana ve Konya’ya, Toros geçitlerinden Bursa ve Kütahya’ya uzanan geniş bir sahada ticaret, zanaat, misafirperverlik ve şehir düzenine dair ayrıntılı notlar sunmaktadır. Çalışma, bu notları Ahîlik kurumunun normatif-sosyal dokusu bağlamında anlamlandırmaktadır. Belon’un pazaryerlerinde gözlemlediği ölçüyle satış, hileden kaçınma ve fiyat eşitliği pratikleri; Ahîliğin fütüvvetnâmelerde şekillenen “doğruluk, emanet, ifa ve sadakat” ilkelerinin iktisadî hayata yansımasını göstermektedir. Zanaatkâra tanınan saygın statü, usta-çırak örgütlenmesi ve kolektif sorumlulukla yürütülen kent hizmetleri, İslam hukuk sosyolojisinin “normatif düzen–toplumsal yapı” kesişiminde yer alan meslekî ihtisap mekanizmalarını somutlaştırmaktadır. Seyyahın yol emniyetine, kervansaray konukseverliğine ve kırsal üretim-tüketim dengesine dair betimlemeleri, İslam hukukunun muamelât alanındaki adalet, kanaat ve dayanışma ilkelerinin taşra ve dağlık bölgelerde dahi kurumsal bir ahlâk çerçevesi oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, Ahîliğin yalnızca şehirli lonca yapısından ibaret olmadığını, İslam hukukunun sosyo-ekonomik normlarını Anadolu’nun çeşitli tabakalarına sirayet ettiren kapsamlı bir toplumsal nizam olarak işlediğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: İslam hukuk sosyolojisi, sosyal adalet, iktisadî düzen, Osmanlı toplum yapısı, ihtisap, fütüvvet, meslek ahlâkı, zanaatkârlık, Ahîlik, Pierre Belon.

Re-evaluating the Observations of 16th-Century French Traveler Pierre Belon within the Framework of Islamic Sociology of Law and the Akhism Tradition

This paper re-evaluates the observations of the 16th-century French traveler Pierre Belon, recorded during his travels in the Ottoman geography between 1546 and 1549, through the perspective of the Islamic sociology of law. Belon’s travelogue provides detailed notes on trade, craftsmanship, hospitality, and urban order across a vast region extending from Istanbul to Adana and Konya, and from the Taurus passes to Bursa and Kütahya. The study interprets these notes within the context of the normative-social fabric of the Akhism institution. Practices observed by Belon in marketplaces—such as sales by measure, avoidance of fraud, and price equality—reflect the reflection of Akhi principles of “honesty, trust, fulfillment, and loyalty,” as shaped in futuwwatnamas, onto economic life. The esteemed status granted to craftsmen, the master-apprentice organization, and the urban services conducted with collective responsibility embody the professional hisba (market inspection) mechanisms at the intersection of "normative order and social structure" in the Islamic sociology of law. The traveler’s descriptions of road safety, caravanserai hospitality, and the balance of production and consumption in rural areas reveal that the principles of justice, contentment, and solidarity in the muamalat (civil transactions) field of Islamic law established a framework of institutional ethics even in provincial and mountainous regions. These findings demonstrate that Akhism was not merely an urban guild structure but functioned as a comprehensive social order that permeated the socio-economic norms of Islamic law into various strata of Anatolia.

Keywords: Islamic sociology of law, social justice, economic order, Ottoman social structure, hisba, futuwwa, professional ethics, craftsmanship, Akhism, Pierre Belon.