Akyatan Lagünü trofik düzeyinin belirlenmesinde uzaktan algılama ve geleneksel yöntemlerin karşılaştırılması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Mersin Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ , Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mehmet Tahir Alp
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
İçsular, dünya üzerinde küçük bir alan kaplasalar da ekosistemler için kritik öneme sahiptir. Lentik sistemler iklim değişikliğine en duyarlı ekosistemler arasında yer almakta, artan şehirleşme, besin tuzu yükleri ve sıcaklık artışları ötrofikasyon riskini artırmaktadır. Bu durum alg ve siyanobakteri çoğalmasını tetikler. Dolayısıyla trofik düzeyin izlenmesi sulak alanların korunması açısından önemlidir. Ancak geleneksel izleme yöntemleri yüksek maliyetli ve zor uygulanabilir olduğundan birçok sulak alan düzenli izlenememektedir. Son yıllarda uydu görüntülerine dayalı yöntemler, erişimi zor alanlarda da maliyet etkin izleme olanağı sunmaktadır. Bu çalışmada, Ramsar Alanı statüsündeki Akyatan Lagünü'nün trofik düzeyi, geleneksel yöntemler ve uzaktan algılama ile karşılaştırmalı olarak izlenmiştir. Ocak 2022 – Ocak 2023 arasında dokuz kez yapılan saha çalışmalarında temel fiziko-kimyasal parametreler ölçülmüş ve besin tuzları ile klorofil-a analizleri gerçekleştirilmiştir. Aynı dönemlere ait Sentinel-2 görüntüleri ESA SNAP yazılımında bulunan C2RCC işlemcisi kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Yerinde ölçümler Akyatan Lagünü'nde yıl boyunca yüksek sıcaklık ve tuzluluk değişimleri olduğunu, derinliğin ise 0,5–1 m arasında seyrettiğini göstermiştir. Klorofil-a ve toplam fosfor değerleri özellikle kış aylarında artış gösterirken, Aralık 2022'de ortofosfat düşük bulunmuştur. Yerinde örneklemeler ve uydu verilerinden elde edilen klorofil-a ile askıda katı madde arasındaki korelasyon zayıf ve negatif bulunmuş, dolayısıyla Sentinel-2 C2RCC modelinin bu parametreleri Akyatan Lagünü'nde doğru yansıtamayacağı belirlenmiştir. Akyatan Lagünü'nün trofik düzeyi TSI ve TRIX indeksleriyle belirlenmiş, uydu verileri yerine yerinde ölçülen parametreler (TP, TN, %ÇO, Secchi, klorofil-a) kullanılmıştır. TSI değerleri 50,0–77,4 (ötrofik–hiperötrofik), TRIX değerleri 3,69–7,79 (yüksek–çok yüksek trofik) aralığında bulunmuştur. Bu sonuçlara göre Akyatan Lagünü yoğun antropojenik baskılar sebebiyle ötrofikasyon etkisi altındadır. Dolayısıyla, lagünün sürdürülebilirliği ve gelecekte varlığını sürdürebilmesi ciddi tehlike altındadır. Lagünün trofik durumu göz önünde bulundurulduğunda, bu bölgede Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği (2014), Avrupa Su Çerçeve Direktifi (2000), Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (2004) ve Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği (2015) kapsamında izleme çalışmalarının arttırılmasının gerekli olduğu ortaya çıkmaktadır.