Deleuze ve Guattari’nin Asamblaj Düşüncesi Bağlamında Organsız Bir Beden Olarak Kent

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Senem Kaymaz

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Kenti sabit ve bütüncül bir yapı olarak kavrayan yaklaşımlara yönelik eleştiriler, ilişkisel ve süreçsel kentsel oluş kavrayışına duyulan gereksinimi görünür kılmış; asamblaj düşüncesi de eleştirel kent düşüncesinin çoğul alanında bu yönelimin kuramsal güzergâhlarından biri olmuştur. Araştırma, Deleuze ve Guattari’den hareketle asamblaj düşüncesinin kentsel araştırmalardaki kavramsal olanaklarını inceleyerek, kenti Organsız Beden olarak kavramaya yönelik bir okuma çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, yönünü sınırlar, işlevler ve hiyerarşilerle örgütlenen bir organizma olarak şehirden (city/being); insan ve insan-olmayan heterojen bileşenlerin ilişkiler, karşılaşmalar, duygulanımlar, atmosferler, arzu akışları, yoğunlaşmalar ve çözülmeler içinde sürekli yeniden kurulduğu kentsel oluşa (urban/becoming) çevirmektedir. Bu yönelim, kentin nasıl çalıştığını, bileşenlerinin neler yapabildiğini ve hangi oluş olanaklarına açıldığını araştıran ilişkisel bir kavrayış sunmakta; organsız bedeni farklı asamblajların yoğunlaştığı, çözüldüğü ve yeniden bağlantılandığı açık bir oluş yüzeyi olarak ele almaktadır. Araştırmanın kavramsal ve ontolojik zemini Deleuze ve Guattari’nin kavram setiyle kurulmuş; kentsel asamblaj düşüncesinin soykütüksel gelişimi izlenmiş, yayınlar sistematik literatür taraması ve bibliyometrik analizle değerlendirilmiştir. Kuramsal birikim ve bulguların yorumlayıcı nitel tematik sentezi sonucunda, kentsel asamblaja ait kavramların dört eksende yoğunlaştığı görülmüştür: İlişkisel Oluş, Kentsel Mekân Politikaları, İçkin Etik ve Mekânsal Söylem Üretimi ile Duygulanımsal Mikro-Pratikler. Arzu, heterojen bileşenler arasında bağlantılar kuran, geçici tutarlılıklara itki veren ve kentsel oluşu harekete geçiren üretici kuvvet olarak yeniden merkeze alınmıştır. Deleuze ve Guattari’nin iz sürme–haritalama ilişkisi, Corner’ın alan–ayıklama–yerleştirme operasyonları, haritalama teknikleri ve araştırmacının konumlu katılımıyla ilişkilendirilerek performatif haritalama olarak adlandırılmıştır. Bunun dört tematik eksenle ilişkilendirilmesiyle okuma çerçevesi oluşturulmuş ve matris içinde ifade edilmiştir. Çerçevenin kentsel araştırma pratiğine aktarıldığı Galatasaray Meydanı’ndaki tekrarlı alan araştırmasında işletilen matris; farklı olay-zamanlardaki ilişkileri, kapasiteleri, arzu akışlarını ve duygulanımsal yoğunlukları çözümleyerek meydanın oluş hâlindeki kentsel kesiti üzerinden mekânsal söylem üretilebildiğini göstermiştir. Böylelikle okuma çerçevesinin, kenti sürekli yeniden kurulan kentsel oluş ve farklı asamblajların yoğunlaştığı, çözüldüğü ve yeniden bağlantılandığı açık bir Organsız Beden (BwO) yüzeyi olarak kavramaya olanak sağladığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Asamblaj düşüncesi, organsız beden, Deleuze ve Guattari, kentsel asamblaj, Galatasaray Meydanı.