Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Elçin Aykaç Alp
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
İktisadi büyüme, döngüsel ekonomi ve uluslararası ticaret
arasındaki etkileşim, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada ekonomik,
çevresel ve sosyal boyutları bir araya getiren kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma,
uluslararası ticaret ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi döngüsel ekonomi
perspektifiyle değerlendirmekte ve bu etkileşimin sürdürülebilir kalkınma
hedefleri bağlamındaki rolünü analiz etmektedir. Çalışmada ticari açıklık ve
büyüme ilişkisi, döngüsel ekonomi ile birlikte ele alınmıştır. Avrupa Yeşil
Mutabakatı, Emisyon Ticaret Sistemi ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması
gibi politika araçları ile Türkiye’nin mevcut konumu da bu çerçevede
değerlendirilmiştir. Ampirik analizde, 2008–2022 dönemine ait 25 Avrupa Birliği
ülkesinin panel verileri kullanılmıştır. Ticari açıklık ile kişi başına düşen
gelir arasındaki ilişki Granger nedensellik testiyle incelenmiş; ülkeler
nedensellik ilişkisi olanlar ve olmayanlar şeklinde iki gruba ayrılmıştır. Ek
olarak, kişi başı gelir ve ticari açıklık düzeylerine göre Ward yöntemiyle
yapısal benzerlik temelli kümeler oluşturulmuştur. Gruplandırmalar esas
alınarak döngüsel ekonomi göstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi
panel veri analiziyle ve Driscoll-Kraay standart hatalarıyla test edilmiştir. Elde
edilen bulgular gruplandırmalar arasında farklılıklar olduğunu ortaya
koymuştur. Bazı ülkeler yapısal göstergeler bakımından benzer kümelerde yer
alsa da ticari açıklık ile büyüme arasında nedensellik ilişkisine sahip olup
olmamaları bu ülkelerin döngüsel ekonomi değişkenlerine verdikleri tepkileri
anlamlı biçimde farklılaştırmıştır. Bu durum, geleneksel sınıflandırmalarda
sıkça başvurulan homojenlik varsayımının, döngüsel ekonomi politikaları
bağlamında yetersiz kalabileceğini göstermektedir. Ülkelerin sadece gelir
düzeylerine ya da ticaret açıklığı oranlarına göre gruplanması, sürdürülebilir
kalkınma hedeflerini destekleyecek nitelikte etkili politika bileşenlerinin
tasarlanmasında yanıltıcı olabilir. Bu nedenle, hangi politika bileşeni
inceleniyorsa, homojenlik varsayımı o politika aracı üzerinden yeniden tanımlanmalı
hem yapısal benzerlikleri hem de nedensel ilişkileri dikkate alan çok boyutlu
ülke sınıflamalarına yönelinmelidir.