Afet Sonrası Müşterek Mekânların Sosyal Dayanışmadaki Rolü: Üsküdar Validebağ Çevresi Üzerine Mekânsal Bir Analiz

Bu araştırma, afet sonrası geçici yerleşim alanları ile mevcut kentsel dokular arasında oluşan müşterek mekânların toplumsal dayanışma ve sosyal bütünleşme üzerindeki etkilerini incelemektedir. İstanbul’un Üsküdar ilçesinde yer alan Validebağ Korusu çevresi, doğal ekosistem–kentsel doku kesişimi ve farklı kullanıcı profillerini bir arada barındırması nedeniyle pilot alan olarak seçilmiştir. Deprem sonrası ortaya çıkan geçici-kalıcı yerleşim eşikleri, yalnızca fiziksel bir ara bölge değil, aynı zamanda topluluk belleğinin yeniden şekillendiği, karşılaşma pratiklerinin yoğunlaştığı ve sosyal dayanışmanın yeniden örgütlendiği müşterek mekânlar üretmektedir. Bu çalışma, söz konusu müşterek alanların mekânsal ve sosyal karakterini nicel (CBS tabanlı mekânsal analiz, haritalama) ve nitel (saha gözlemi, yarı yapılandırılmış anketler) yöntemlerle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 

Araştırmada elde edilen veriler, Validebağ çevresinde öngörülen bir deprem senaryosu üzerinden test edilerek, geçici yerleşim alanlarının hangi mekânsal koşullarda sosyal dayanışmayı güçlendirdiği tartışılacaktır. Çalışmanın sonucu olarak, afet sonrası dayanıklılık için müşterek mekânların rolünü açıklayan bir prototip önerisi geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu çalışma; müşterek mekânların afet sonrası yeniden inşa süreçlerinde yalnızca fiziksel birer geçiş alanı değil, aynı zamanda topluluk hafızasının, ortak pratiklerin ve kolektif iyileşmenin mekânsal aktörleri olduğunu savunmaktadır. Validebağ Korusu’nun ekolojik bütünlüğü, koru çevresinin sosyo-kültürel çeşitliliği ve mevcut kamusal kullanım alışkanlıkları birlikte ele alınarak, geçici ve kalıcı yerleşimler arasında oluşacak potansiyel müşterek alanların nasıl bir sosyal sürdürülebilirlik zemini sağlayabileceği tartışılacaktır. Böylece araştırma, afet sonrası kentleşme tartışmalarına mekânsal ekoloji, toplumsal dayanışma ve kamusal müşterekler ekseninde bütüncül bir yaklaşım getirmeyi hedeflemektedir.