Otonom Lojistik Sistemlerinde İnsan-Yapay Zekâ Hibrit Karar Modelinin Geliştirilmesi ve Simülasyon Tabanlı Performans Analizi

TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2026 - 2027

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
Başlama Tarihi: Temmuz 2026
Bitiş Tarihi: Temmuz 2027
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Proje Özeti

1) Bilimsel Nitelik

Bu çalışma, otonom lojistik sistemlerde insan ve yapay zekâ arasında karar paylaşımını yapılandıran adaptif bir hibrit karar modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Literatürde yapay zekâ destekli lojistik sistemler ve otonom çözümler geniş ölçüde incelenmiş olsa da, özellikle sistem belirsizliği ve operasyonel senaryo türüne bağlı olarak karar yetkisinin dinamik biçimde paylaştırıldığı bir modelin eksik olduğu görülmektedir. Mevcut çalışmalar, insan-yapay zekâ etkileşiminin önemini vurgulamakla birlikte, bu etkileşimin hangi koşullarda ve nasıl yapılandırılacağına dair bütüncül ve uygulanabilir bir çerçeve sunamamaktadır. Bu proje, söz konusu boşluğu doldurarak literatüre özgün bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.

2) Yöntem

Araştırma kapsamında üç farklı karar modeli geliştirilecektir: tam otonom sistem, insan kontrollü sistem ve insan-yapay zekâ hibrit sistem. Geliştirilecek hibrit model, sistem belirsizlik düzeyi (talep değişkenliği, gecikme süresi, arıza sıklığı), operasyonel senaryo türü (normal, dinamik, kriz) ve risk seviyesi gibi değişkenleri girdi olarak alarak karar yetkisini insan ve yapay zekâ arasında dinamik biçimde dağıtacaktır. Model, düşük belirsizlik koşullarında yapay zekâ ağırlıklı, yüksek belirsizlik ve kriz durumlarında ise insan müdahalesini artıran adaptif bir yapı üzerine kurulacaktır. Geliştirilen modeller, simülasyon ortamında test edilerek teslimat süresi, maliyet, hata oranı ve sistem dayanıklılığı gibi performans kriterleri açısından karşılaştırılacaktır. Elde edilen veriler istatistiksel analiz yöntemleri ile değerlendirilerek modelin etkinliği ortaya konulacaktır.

3) Proje Yönetimi

Proje, 12 aylık bir zaman diliminde üç temel aşamada yürütülecektir. İlk aşamada (1–4. aylar) model geliştirme ve simülasyon altyapısının kurulumu gerçekleştirilecektir. İkinci aşamada (5–9. aylar) geliştirilen modeller farklı senaryolar altında test edilerek veri üretimi sağlanacaktır. Son aşamada (10–12. aylar) performans analizleri yapılacak ve model doğrulama süreci tamamlanacaktır. Proje ekibi, modelleme, simülasyon ve veri analizi süreçlerinde uzmanlık alanlarına göre görev paylaşımı yaparak koordineli bir şekilde, çalışacaktır.

4) Yaygın Etki

Bu çalışma neticesinde, geliştirilecek hibrit karar modeli, otonom lojistik sistemlerde karar alma süreçlerinin daha esnek, güvenilir ve dayanıklı hale getirilmesine katkı sağlayacaktır. Modelin, özellikle belirsizlik ve kriz durumlarında sistem performansını artırarak operasyonel riskleri azaltması beklenmektedir. Elde edilecek bulguların, lojistik sektöründe faaliyet gösteren kamu ve özel kuruluşlar için uygulanabilir bir karar destek aracı sunması öngörülmektedir. Ayrıca çalışma, insan-yapay zekâ iş birliğine dayalı sistemlerin geliştirilmesine yönelik literatüre katkı sağlayarak gelecekteki akademik ve uygulamalı araştırmalar için güçlü bir temel oluşturacaktır.