Dijital sosyal ağlarda kendin yap kültürü Covıd-19 karantinasında yaratıcılığın yükselişi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MEDYA VE İLETİŞİM ÇALIŞMALARI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAHAR GÜNGÖR

Danışman: Celalettin Aktaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, COVID-19 karantinasında dijital sosyal ağlarda "Kendin Yap (DIY)" kültürünün nasıl şekillendiğini ve bu kültürün bireylerin yaratıcılık deneyimleri, öğrenme süreçleri ve toplumsal etkileşimleri üzerindeki etkilerini netnografik bir yaklaşım ile incelemektir. Araştırma, Türkiye'de yaşayan 45 yetişkin katılımcı ile gerçekleştirilmiş hem çevrimiçi gözlemler hem de yarı yapılandırılmış birebir görüşmelerden oluşan çoklu veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. 10 ana araştırma sorusuna verilen yanıtlar üzerinden sosyal medya paylaşımları, yorumlar ve katılımcı beyanları, içerikler tematik analiz yöntemiyle kodlanmış; kodlar ve temalar frekans açısından da nitel verilere nicel destek sağlamak amacıyla analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların büyük çoğunluğunun (%78) COVID-19 öncesinde dahi DIY kavramına aşina olduğunu, Instagram ve YouTube başta olmak üzere görsel ve işitsel platformları yoğun olarak kullandıklarını göstermektedir. İçerikleri izleyen katılımcıların yarısından fazlası izlediklerini pratiğe dönüştürerek "prosumer" davranış sergilemiş; yaratıcı üretimin temel unsurları olarak "yenilik", "özgünlük" ve "fayda sağlamanın" öne çıktığı belirlenmiştir. Pandemi boyunca el işi, mutfak tarifleri ve geri dönüşüm projeleri en yaygın üretim alanları olarak tespit edilmiş, kullanıcıların dijital ağları bilgi edinme, ilham alma, hobi edinme ve eğlence amaçlı kullandıkları ortaya çıkmıştır. Katılımcıların önemli bir kısmı öğrendikleri becerileri kalıcı olarak günlük hayatlarına entegre ederken (%56), dijital hesap sahipliğinin nispeten sınırlı olduğu ve yalnızca %15'inin doğrudan gelir elde ettiği görülmüştür. Dijital sosyal ağların bilgi ve beceri aktarımındaki rolü ile birlikte katılımcıların yaratıcı pratiklerini ve topluluk içindeki konumlarını nasıl dönüştürdüğü tespit edilmiştir.