Engellilerin, İşgücüne Katılımlarının, Dayanışma Ağları ve Sosyalleşmelerine Etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SOSYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH YETGİN
Danışman: DOĞAN NECMETTİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Engelli bireyler, toplum tarafından benimsenen engellilik algısı nedeniyle, ayrımcı, ötekileştirici ve damgalayıcı pratiklerle karşı karşıya kalmaktadır. Engelli bireylerin hayatın içerisinde olmasını engelleyen unsurların başında, istihdam sorunu gelmektedir. Yapılan tez çalışması, engelliliğe ilişkin tartışmalardan hareketle, engellilik halinden kaynaklı yaşatılan deneyimlerin, engelli bireyde hangi psiko-sosyal davranışları ortaya çıkardığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma aynı zamanda, engelli bireylerin sosyalleşmeleri ve sivil toplum kuruluşları içerisinde yer almalarının, istihdamla olan ilişkisini, kamu kurumlarında engelli kadrosunda çalışan personellerin, yaşamları üzerinden açıklamaya çalışmıştır. Yapılan araştırmada, nitel araştırma tekniklerinden eylem araştırma deseni kullanılmıştır. Bir kamu kuruluşunda görevli; üç görme engelli, üç süreğen hastalık, iki ortopedik engelli, bir zihinsel engelli, bir psikolojik engelli, bir nörolojik rahatsızlığı bulunan, yasal çerçevede engelli kadrosunda istihdam edilerek çalışan, on bir engelli personellerle derinlemesine mülakat yapılmıştır. Araştırmanın evreni, araştırmacının yakınında bulunan bilindik çevresinden seçildiği için uygun örnekleme yöntemlerinden, kartopu örnekleme yöntemi seçilmiştir. Bu kapsamda araştırma kamu kurumunda çalışan engelli kadrosunda istihdam edilen 11 katılımcıdan oluşmaktadır. Bu araştırmada engelli bireyler K1, K2,….K11 olarak kodlanmıştır. Mülakat tekniği ile alınan verilerin analizi Word dosyasına aktarılarak, söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Söylem analizi üzerinden birbirleri arasında ilişkili kodlar bulunmuş, bulunan kodlar temalara dönüştürülüp, literatürle ilişkisi açıklanmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışmada engelli bireylerin, baskı, ötekileştirme, damgalama, ayrımcılık gibi etik olmayan tutum ve davranışlarla karşılaştıkları ortaya çıkmıştır. Engelli haklarına yönelik faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının, engelli bireylerle etkin iletişim kurmadıkları, engelli bireylerin yapısal ve çevresel erişim sorunu yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Engelli bireylerin, çalıştıkları kamu kurumunda, eğitim olanaklarından eşit derecede yararlanamadığı ortaya çıkmıştır. Sonradan engelli olan bireyler, doğuştan engelli bireylere göre daha fazla olumsuz psiko-sosyal davranışlar taşımakta, damgalanma endişesi duymaktadır. Rehabilitasyon hizmetlerinin, özellikle görme engelli bireylerin topluma kazandırılması ve hayata tutunması yönünden önemi fark edilmiş, engelli bireylerin toplumun kullandığı engellilik dilinden rahatsızlık duyduğu ortaya çıkmıştır. Yapılan araştırmadaki en belirgin bir husus da engelli bireylerin en büyük destekçilerinin aileleri oldukları görülmüştür. Bu tez çalışması, engelli bireylerin istihdamlarını kolaylaştırıcı politikalar geliştirilmesi ve hayata kazandırılmalarının oldukça önem arz ettiğini ortaya çıkarmıştır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ''2030 Engelsiz Vizyon'' politikası hedefine ulaşması için, engellilik sosyolojisi alanına katkı sağlayan araştırmaların çoğalması oldukça elzemdir. Anahtar Sözcükler: Engellilik, İşgücüne Katılım, Sosyalleşme, Psiko-Sosyal Davranış, Dayanışma Ağları, Damgalanma